श्रीलिंगमहापुराण
Linga MahaPurana
महर्षि वेदव्यास द्वारा
पृष्ठ 28, कुल 834 में से
संदर्भ में पढ़ें| २६ | श्रीलिङ्गमहापुराण | [ पूर्वभाग |
|---|
| भवोद्भवस्तपश्चैव भव्यो रम्भः क्रतुः पुनः।<br>ऋतुर्वह्निर्हव्यवाहः सावित्रः शुद्ध एव च॥ ४५<br>उशिकः कुशिकश्चैव गान्धारो मुनिसत्तमाः।<br>ऋषभश्च तथा षड्जो मजालीयश्च मध्यमः॥ ४६<br>वैराजो वै निषादश्च मुख्यो वै मेघवाहनः।<br>पञ्चमश्चित्रकश्चैव आकूतिर्ज्ञान एव च॥ ४७<br>मनः सुदर्शो बृहंश्च तथा वै श्वेतलोहितः।<br>रक्तश्च पीतवासाश्च असितः सर्वरूपकः॥ ४८ | हे मुनिश्रेष्ठो! भवोद्भव, तप, भव्य, रम्भ, क्रतु, ऋतु, वह्नि, हव्यवाह, सावित्र, शुद्ध, उशिक, कुशिक, गान्धार, ऋषभ, षड्ज, मजालीय, मध्यम, वैराज, निषाद, मुख्य, मेघवाहन, पंचम, चित्रक, आकूति, ज्ञान, मन, सुदर्श, बृंह, श्वेतलोहित, रक्त, पीतवासा, असित एवं सर्वरूपक—ये तैंतीस संख्यावाले कल्प उस अव्यक्तजन्मा ब्रह्माके होते हैं॥ ४५-४८१/२ ॥ | | एवं कल्पास्तु संख्याता ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः।<br>कोटिकोटिसहस्राणि कल्पानां मुनिसत्तमाः॥ ४९ | हे मुनिश्रेष्ठो! इस प्रकार ब्रह्माके दिन-रातमें हजारों करोड़ कल्प बीत गये तथा शेष अभी व्यतीत होंगे॥ ४९१/२ ॥ | | गतानि तावच्छेषाणि अहर्निश्यानि वै पुनः।<br>परान्ते वै विकारणि विकारं यान्ति विश्वतः॥ ५० | महाप्रलयके समय सम्पूर्ण सृष्टिका लय हो जाता है और पश्चात् शिवकी आज्ञासे प्रलयका भी प्रलय हो जाता है॥ ५०१/२ ॥ | | विकारस्य शिवस्याज्ञावशेनैव तु संहृतिः।<br>संहृते तु विकारे च प्रधाने चात्मनि स्थिते॥ ५१ | इस प्रकार सबका प्रलय हो जानेपर तथा प्रकृतिके परमात्मामें स्थित हो जानेपर केवल प्रधान (प्रकृति) तथा पुरुष—ये दो ही रह जाते हैं॥ ५११/२ ॥ | | साधर्म्येणावतिष्ठेते प्रधानपुरुषावुभौ।<br>गुणानाञ्चैव वैषम्ये विप्राः सृष्टिरिति स्मृता॥ ५२ | हे विप्रो! इस प्रकार गुणोंकी ही विषमतासे सृष्टि तथा गुणोंके ही साम्यसे प्रलय होते हैं और उन दोनोंका हेतु वे ही महेश्वर हैं॥ ५२१/२ ॥ | | साम्ये लयो गुणानान्तु तयोर्हेतुर्महेश्वरः।<br>लीलया देवदेवेन सर्गास्त्वीदृग्विधाः कृताः॥ ५३ | उन देवाधिदेवने अपनी लीलासे इस प्रकारकी असंख्य सृष्टि की है। वे सर्ग प्रधानसे अन्वधिष्ठित होते हैं॥ ५३१/२ ॥ | | असंख्याताश्च सङ्क्षेपात् प्रधानादन्वधिष्ठितात्।<br>असंख्याताश्च कल्पाख्या ह्यसंख्याताः पितामहाः॥ ५४ | इस प्रकार असंख्य कल्प, अनगिनत पितामह (ब्रह्मा) तथा असंख्य विष्णु उत्पन्न होते हैं; किंतु वे महेश्वर मात्र एक हैं॥ ५४१/२ ॥ | | हरयश्चाप्यसंख्यातास्त्वेक एव महेश्वरः।<br>प्रधानादिप्रवृत्तानि लीलया प्राकृतानि तु॥ ५५<br>गुणात्मिका च तद्वृत्तिस्तस्य देवस्य वै त्रिधा।<br>अप्राकृतस्य तस्यादिर्मध्यान्तं नास्ति चात्मनः॥ ५६ | प्रकृति अपनी लीलासे प्राकृत सर्गकी रचना करती है और उस परमात्माकी वृत्ति तीन प्रकारके गुणों (सत्-रज-तम)-वाली है। उस अप्राकृतका अपना न कोई आदि है, न मध्य है और न अन्त ही है॥ ५५-५६॥ | | पितामहस्याथ परः परार्धद्वयसम्मितः।<br>दिवा सृष्टं तु यत्सर्वं निशि नश्यति चास्य तत्॥ ५७ | ब्रह्माकी आयु [पर] दो परार्ध है। उस ब्रह्माके द्वारा दिनमें जो भी सृजित होता है, वह सब कुछ रातमें नष्ट हो जाता है॥ ५७॥ | | भूर्भुवः स्वर्महस्तत्र नश्यते चोर्ध्वतो न च।<br>रात्रौ चैकार्णवे ब्रह्मा नष्टे स्थावरजङ्गमे॥ ५८ | भूः, भुवः, स्वः, महः—ये लोक नष्ट हो जाते हैं; किंतु इनसे ऊपरके लोकोंका नाश नहीं होता है। समस्त चर-अचरके अनन्त समुद्रमें विनष्ट हो जानेपर रात्रिमें |