भारतकोश
श्रीलिंगमहापुराण

श्रीलिंगमहापुराण

Linga MahaPurana

महर्षि वेदव्यास द्वारा

DevanagariHindipublished833 पृष्ठ

पृष्ठ 457, कुल 834 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 457
अध्याय ८८] पाशुपतयोगसे प्राप्त होनेवाली अष्टसिद्धियोंका वर्णन तथा प्राणाग्निहोमका स्वरूप४५५
अपानाय द्वितीया च व्यानायेति तथा परा।<br>उदानाय चतुर्थी स्यात्समानायेति पञ्चमी ॥ ८३<br><br>स्वाहाकारैः पृथग् हुत्वा शेषं भुञ्जीत कामतः।<br>अपः पुनः सकृत्प्राश्य आचम्य हृदयं स्पृशेत् ॥ ८४पहली आहुति कही गयी है। दूसरी आहुति 'अपानाय स्वाहा', तीसरी 'व्यानाय स्वाहा', चौथी 'उदानाय स्वाहा' और पाँचवीं आहुति 'समानाय स्वाहा' है। इस प्रकार स्वाहाकारके द्वारा पृथक्-पृथक् आहुति देकर शेषान्नको यथेष्ट ग्रहण करना चाहिये, तत्पश्चात् एक बार जलसे प्राशन तथा पुनः आचमन करके हृदयका स्पर्श करना चाहिये ॥ ८३-८४ ॥
प्राणानां ग्रन्थिरस्यात्मा रुद्रो ह्यात्मा विशान्तकः।<br>रुद्रो वै ह्यात्मनः प्राण एवमाप्याययेत्स्वयम् ॥ ८५<br><br>प्राणे निविष्टो वै रुद्रस्तस्मात्प्राणमयः स्वयम्।<br>प्राणाय चैव रुद्राय जुहोत्यमृतमुत्तमम् ॥ ८६<br><br>शिवाविशेह मामीश स्वाहा ब्रह्मात्मने स्वयम्।<br>एवं पञ्चाहुतीश्चैव श्राद्धे कुर्वीत शासनात् ॥ ८७आप रुद्र ही प्राणोंकी ग्रन्थि हैं, रुद्र ही आत्मा हैं, अहंकार-देवतारूप आप ही दुःखका नाश करनेवाले हैं और रुद्र ही जीवके प्राण हैं—इस प्रकार [कहकर] स्वयंको तृप्त करना चाहिये। रुद्र प्राणमें निविष्ट हैं, अतः रुद्र स्वयं प्राणस्वरूप हैं। प्राणको तथा रुद्रको उत्तम अमृत समर्पित करना चाहिये; हे शिव! हे ईश! आप मुझमें प्रवेश करें, साक्षात् ब्रह्मात्माको स्वाहा—इस प्रकार श्राद्धके अवसरपर शास्त्रानुसार पाँच आहुतियाँ प्रदान करनी चाहिये ॥ ८५-८७ ॥
पुरुषोऽसि पुरे शेषे त्वमङ्गुष्ठप्रमाणतः।<br>आश्रितश्चैव चाङ्गुष्ठमीशः परमकारणम् ॥ ८८<br><br>सर्वस्य जगतश्चैव प्रभुः प्रीणातु शाश्वतः।<br>त्वं देवानामसि ज्येष्ठो रुद्रस्त्वं च पुरो वृषा ॥ ८९<br><br>मृदुस्त्वमन्नमस्मभ्यमेतदस्तु हुतं तव।<br>इत्येवं कथितं सर्वं गुणप्राप्तिविशेषतः ॥ ९०आप पुरुष हैं; आप शरीरमें अँगूठेके परिमाणमें विराजमान हैं। अँगूठेके बराबर होते हुए भी आप ईश्वर परम कारणस्वरूप हैं। सम्पूर्ण जगत्के स्वामी तथा सनातन प्रभु प्रसन्न हों। आप देवताओंमें ज्येष्ठ हैं, आप रुद्र हैं, आप प्रथम इन्द्र थे, आप हमारे लिये कल्याणकारी हों और [हमारे द्वारा] ग्रहण किया गया यह अन्न आपके लिये आहुतिस्वरूप हो ॥ ८८-८९½ ॥
योगाचारः स्वयं तेन ब्रह्मणा कथितः पुरा।<br>एवं पाशुपतं ज्ञानं ज्ञातव्यं च प्रयत्नतः ॥ ९१<br><br>भस्मस्नायी भवेन्नित्यं भस्मलिप्तः सदा भवेत्।<br>यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान् ॥ ९२<br><br>दैवे कर्मणि पित्र्ये वा स याति परमां गतिम् ॥ ९३[हे ऋषियो!] इस प्रकार मैंने विशेषरूपसे अणिमादि-गुणप्राप्ति-सम्बन्धी सबकुछ कह दिया। पूर्वकालमें स्वयं ब्रह्माने इस योगविद्याको कहा था। इस प्रकार प्रयत्नपूर्वक पाशुपतविद्याका ज्ञान करना चाहिये, नित्य भस्म-स्नान करना चाहिये और सदा भस्म लगाना चाहिये। जो [व्यक्ति] देवपूजन या पितृकर्म (श्राद्ध)-के अवसरपर इसे पढ़ता है या सुनता है या श्रेष्ठ ब्राह्मणोंको सुनाता है, वह परमगति प्राप्त करता है ॥ ९०-९३ ॥

॥ इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागेऽणिमाद्यष्टसिद्धिद्विगुणसंसारप्राणाग्नौ होमादिवर्णनं नामाष्टाशीतितमोऽध्यायः ॥ ८८ ॥
॥ इस प्रकार श्रीलिङ्गमहापुराणके अन्तर्गत पूर्वभागमें 'अणिमा आदि आठ सिद्धि-त्रिगुणसंसारप्राणाग्निमें होमादिका वर्णन' नामक अट्ठासीवाँ अध्याय पूर्ण हुआ ॥ ८८ ॥