भारतकोश
श्रीलिंगमहापुराण

श्रीलिंगमहापुराण

Linga MahaPurana

महर्षि वेदव्यास द्वारा

DevanagariHindipublished833 पृष्ठ

पृष्ठ 74, कुल 834 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 74
७२श्रीलिङ्गमहापुराण[ पूर्वभाग
त्वयि योगं च सांख्यं च तपो विद्याविधिक्रियाः।<br>ऋतं सत्यं दया ब्रह्म अहिंसा सन्मतिः क्षमा॥ २९<br><br>ध्यानं ध्येयं दमः शान्तिर्विद्याविद्या मतिर्धृतिः।<br>कान्तिर्नीतिः प्रथा मेधा लज्जा दृष्टिः सरस्वती॥ ३०<br><br>तुष्टिः पुष्टिः क्रिया चैव प्रसादश्च प्रतिष्ठिताः।<br>द्वात्रिंशत्सुगुणा ह्येषा द्वात्रिंशाक्षरसंज्ञया॥ ३१<br><br>प्रकृतिर्विहिता ब्रह्मंस्त्वत्प्रसूतिर्महेश्वरी।<br>विष्णोर्भगवतश्चापि तथान्येषामपि प्रभो॥ ३२<br><br>सैषा भगवती देवी मत्प्रसूतिः प्रतिष्ठिता।<br>चतुर्मुखी जगद्योनिः प्रकृतिर्गौः प्रतिष्ठिता॥ ३३<br><br>गौरी माया च विद्या च कृष्णा हैमवतीति च।<br>प्रधानं प्रकृतिश्चैव यामाहुस्तत्त्वचिन्तकाः॥ ३४आपमें योग, सांख्य (तत्त्वज्ञान), तप, विद्या, विधि, क्रिया, ऋत (प्रियभाषण), सत्य, दया, वेद, अहिंसा, सन्मति, क्षमा, ध्यान, ध्येय (ईश्वर-सन्निधान), इन्द्रियनिग्रह, शान्ति, ज्ञान, अविद्या (माया), बुद्धि, धृति, कान्ति, नीति, प्रथा (ख्याति), मेधा (धारणवती बुद्धि), लज्जा, दृष्टि (दिव्य ज्ञान), सरस्वती (सर्वलक्षणयुक्त वाणी), तुष्टि, पुष्टि, क्रिया (वेदविहित कर्म) तथा प्रसाद—ये बत्तीस गुण प्रतिष्ठित हैं। ककार आदि बत्तीस अक्षरस्वरूपा तथा बत्तीस गुणोंसे युक्त यह विश्वरूपा गाय तुम्हें उत्पन्न करनेवाली है; इसीलिये तुम उन बत्तीस गुणोंसे सम्पन्न हो। हे ब्रह्मन्! प्रकृतिक रचना मैंने की है और हे प्रभो! आप, भगवान् विष्णु तथा इन्द्र आदि देवता इस महेश्वरीसे प्रसूत हैं। जगत्को उत्पन्न करनेवाली साक्षात् देवी भगवतीस्वरूपा यह चतुर्मुखी प्रकृति गौ मुझसे उत्पन्न होकर प्रतिष्ठाको प्राप्त हुई है, जिसे तत्त्वचिन्तक गौरी, माया, विद्या, कृष्णा, हैमवती, प्रधान तथा प्रकृति—ऐसा कहते हैं॥ २९-३४॥
अजामेकां लोहितां शुक्लकृष्णां<br>विश्वप्रजां सृजमानां सरूपाम्।<br>अजोऽहं मां विद्धि तां विश्वरूपं<br>गायत्रीं गां विश्वरूपां हि बुद्ध्या॥ ३५विश्वकी प्रजाओंकी सृष्टि करनेवाली, रक्त-श्वेत-कृष्ण-वर्णवाली, रूपसम्पन्न, अजन्मा तथा अद्वितीय इस विश्वरूपा गायको अपने बुद्धि-विचारसे साक्षात् गायत्री जानो और मैं भी अजन्मा हूँ, मुझे भी विश्वरूप जानो॥ ३५॥
एवमुक्त्वा महादेवः ससर्ज परमेश्वरः।<br>ततश्च पार्श्वगा देव्याः सर्वरूपकुमारकाः॥ ३६<br><br>जटी मुण्डी शिखण्डी च अर्धमुण्डश्च जज्ञिरे।<br>ततस्तेन यथोक्तेन योगेन सुमहौजसः॥ ३७<br><br>दिव्यवर्षसहस्रान्ते उपासित्वा महेश्वरम्।<br>धर्मोपदेशमखिलं कृत्वा योगमयं दृढम्॥ ३८<br><br>शिष्टाश्च नियतात्मानः प्रविष्टा रुद्रमीश्वरम्॥ ३९तदनन्तर ब्रह्माजीसे ऐसा कहकर परमेश्वर महादेवने कई कुमार सृजित किये और इस प्रकार देवीके समीपसे अनेक रूपोंवाले कुमार प्रकट हुए, जिनमें कोई जटाधारी था, कोई मुण्डितसिर था, कोई सिरपर शिखा धारण किये था तथा कोई अर्धमुण्डित सिरवाला था। तदनन्तर सदाचारी, नियत आत्मावाले तथा महान् ओजसे सम्पन्न वे कुमार यथोक्त योगाभ्यास करते हुए देवताओंके एक हजार वर्षतक महेश्वरकी आराधना करके दृढ़ योगयुक्त सम्पूर्ण धर्मोंका उपदेश अपने शिष्यों-प्रशिष्योंको देकर अन्तमें परमेश्वर रुद्रमें प्रवेश कर गये॥ ३६-३९॥

॥ इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ईशानमाहात्म्यकथनं नाम षोडशोऽध्यायः॥ १६॥
॥ इस प्रकार श्रीलिङ्गमहापुराणके अन्तर्गत पूर्वभागमें 'ईशानमाहात्म्यकथन' नामक सोलहवाँ अध्याय पूर्ण हुआ॥ १६॥