भारतकोश
सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

Subhashita Ratna Bhandagara

पण्डित काशीनाथ शर्मा (सम्पादक: नारायण राम आचार्य) द्वारा

स्रोत: Subhashita Ratna Bhandagara (10,000+ Classic Sanskrit Epigrams & Maxims - Nirnaya Sagar Press) (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished516 पृष्ठ

पृष्ठ 152, कुल 516 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 152

कीर्तिवर्णनम् १३७

कैरवीयति कुलं नीलोत्पलाना वने । कर्पूरीयति कज्जलं पिककुलं लीलामरालीयति स्वे कुम्भीयति कुम्भिनामपि घटा त्वत्कीर्तिसङ्घट्टतः ॥ ५४ ॥ पूर्णेन्दुः करकन्दुको हिमगिरिः क्रीडाविहारस्थली क्षीराब्धिर्गृहदीर्घिका प्रियसखी वाचा पति- र्देवता । शय्या दिग्गजराजदन्तवलभी त्वत्कीर्तिकन्याकृते पाञ्चालीमिथुन व्यधाथि विधिना गौरीगिरीशावपि ॥ ५५ ॥ शत्रुक्षत्त्रकलत्रनेत्रसलिलैर्जम्बालजालस्पृशि भ्रान्त्वा भूपति भालभूषण भवत्कीर्तिर्भुवो मण्डले । यद्यान्ती विबुधा- लयं प्रति सुधाकुण्डे सुधाशोर्ध्वपादंक्षिक्षालनमित्ययं किल मलस्तस्मिन्गत स्मेरताम् ॥ ५६ ॥ एतत्कीर्तिविवर्तधौत- निखिलत्रैलोक्यनिर्वासितैर्विश्रान्ति. कलिता कथासु जरता ईयौमै. समग्रैरपि । जज्ञे कीर्तिमयादहो भयमभैरत्साद- कीर्तिः पुनः सा यन्नास्य कथापथेऽपि मलिनच्छाया बबन्ध स्थितिम् ॥ ५७ ॥ त्वत्तेजःप्रतिभाभयादप- सुताः प्रत्यर्थिभूमृत्स्त्रियः कान्तारे घनकण्टकिद्रुम- वनव्यस्तप्रयुक्ताम्बरा । आर्याणा पुरतस्त्रपापरवशा गच्छेयुरेता. कथं क्षौमाकातरया न चेत्परिणमेत्तत्तावकीनं यश ॥ ५८ ॥ चन्द्रश्चन्दनमिन्दुरिन्दुरमणं पीयूषमीशादयो विश्वस्योपकृतावनेन महता ते तेऽवतारा धृताः । एतच्चत्र न विद्यते त्रिभुवने न स्थानमेवविध जाने जङ्गमपारिजात सगुण ब्रह्मैव पूर्व यशः ॥ ५९ ॥ चन्द्राद्यूक्थमण्डलो- समुदयद्वैराशुगङ्गाजलैर्ज्योत्स्नाचन्दनचर्चनैर्विकसितैस्ताराप्र- सूनैरपि । एतद्विष्णुपद किमञ्चति भवत्कीर्तिर्महायोगिनी पूजामूर्तिविधायि लक्षम तुलसीदान्ना कदाऽन्विष्यति ॥ ६० ॥ गङ्गासागरसगमे कृतशतस्नाना बदर्याश्रमे स्थित्वासौ परि- धाय तद्गुणमयं श्वेतं दुकूलं पुनः । ब्राह्मं वैष्णवमैन्द्रमैश्वर- मपि स्थान स्पृशन्ती मुहुः कीर्तिस्ते पतिदेवता युगशत दीर्घायुराकाङ्क्षति ॥ ६१ ॥ अर्घायम्बुधिरिन्दुमण्डलमपि श्रीचन्दनं तण्डुलास्तारा बिल्वदल नमः सुरधुनी धूपः प्रदीपो रवि. । खेटाः पञ्चफलानि किच ककुभस्ताम्बूलमा- रातिकं मेरु. श्रीजगतीपते तव य॑शोयागेश्वरस्यार्चने ॥६२॥ देव क्षीरसमुद्रसान्द्रलहरीलावण्यलक्ष्मीमुषस्त्वत्कीर्तेस्तुलना कलङ्कमलिनो धत्ते कथं चन्द्रमा. । स्यादेवं त्वदरातिसौध- वलभीप्रोद्भूतदूर्वाङ्कुरग्रासव्यग्रमतिः पतेद्यदि पुनस्तत्साङ्क- शायी मृगः ॥ ६३ ॥ भोगीन्द्र प्रमोदत्तरङ्गमुरगीसङ्गीत- गोष्ठीषु ते कीर्ति देव शृणोतु विशतिशती यच्चक्षुषा वर्तते । रक्ताभि सुरसुन्दरीभिरभितो गीतं च कर्णद्वयीदु.स्थ- श्रोष्यति नाम कि स हि सहस्राक्षो न चक्षु श्रवा ॥ ६४ ॥ गीयन्ते यदि पन्नगीभिरनिशं त्वत्कीर्तयस्तद्द्वयं तुष्टा एव परंतु चेतसि चमत्कारोऽयमारोहति । तासा तादृशभाव- भङ्गचलनासंस्थानसंदर्शिनि व्यालेन्द्रेऽप्यवधूतमुर्धनि मही- चक्रं पुनर्ब्राम्यति ॥ ६५ ॥ यद्गन्धद्विपदानवारिभिरभूत्स- ङ्ग्रामभू पङ्किला तस्या वैरिकरीन्द्रमौक्तिकमय बीजं च येनाहितम् । तस्मात्प्रादुरभूद्यशस्तरुर्य तस्योद्गता. कोरका- स्तारास्तेषु च पूर्णचन्द्रकपटादेकैक उज्जृम्भते ॥ ६६ ॥ यत्कीर्तिर्वलय भुवः सुविमलं सप्ताद्य सञ्चारतः क्रान्त्वा मेरु- गिरि विधाय सरितानाथस्य सख्यं दृढम् । आराध्यामृत- भानुशेखरमलं सप्ताद्य तद्रूषूता गच्छन्ती त्रिदशालय द्रुत- गति. शीताशुना स्पर्धते ॥ ६७ ॥ शैलूषी तव कीर्तिरङ्गु- तकरी दृष्ट्वा समस्ता दिशो मेरु वशवर परीत्य परितस्तूर्ण समारूढ तम । भ्राम्यन्ती परित. प्रनर्तिततनुर्मुक्तावलीमौ- क्तिकैस्ताराभिस्तरलीकरोति गगन भूमण्डलाखण्डल ॥६८॥ त्वत्कीर्तिं शशिन. समीपमगमत्कान्तिप्रतिस्पर्धया दृष्ट्वा तं च कलङ्किनं पुनरसौ स्नातुं जगताम्बुधिम् । श्रुत्वा तं च घटोद्भवेन मुनिना पीतोज्झितं तत्पय. पुण्यं ब्रह्मकमण्डलु कलपितु ब्रह्माण्डमन्य ययौ ॥ ६९ ॥ कैलासीयति केतकीयति हसत्कुन्दीयति प्रोच्छलत्क्षीरोदीयति चन्दनी- यति लसत्कर्पूरीयति । पीयूषीयति शर्करीयति शरच्चन्द्री- यति क्ष्मापते स्वर्गङ्गीयति शकरीयति भवत्कीर्तिः करी- न्द्रीयति ॥ ७० ॥ विश्वासो भवता यशस्सपि निजे कार्यो न शौर्याधिके मा कोषादिवशान्नपुसकमिति ज्ञात्वावहेला कृथाः । यज्ञद्वालधुरधरेण धरणीनाथ द्विधा कुर्वता ब्रह्माण्ड विद्धेऽमुना भवदरिक्षोणीभुजा निर्गम. ॥ ७१ ॥ रिङ्गत्तुङ्गतारङ्गसुन्दरसुधासिन्धु तरत्युज्ज्वला रागाच्छर्वपुर - सरानभिसम देवान्मुदालिङ्गति । क्रूराहीश्वरमाश्लिषत्यधि- गृह याति ध्रुव भूपते साध्वीशब्दरता तथापि कुतुक कीर्तिं प्रमक्ता क्षितौ ॥ ७२ ॥ कस्तूरी सितिमानमागतव- ती शौक्ल्य गताः कुन्तला नील चोलमभूत्सित धवलिमा जातो मणीना गणे । ध्वान्तं शान्तमभूत्सम नरपते त्वत्कीर्तिचन्द्रोदये त्रैलोक्येऽप्यभिसारसाहसरस. शान्त. कुरङ्गीदृशाम् ॥ ७३ ॥ स्नातु वाञ्छसि कि मुधैव धवल- क्षीरोदपूरोदरच्छायाहारिणि वारिणि द्युसरितो दिक्पूरवि-


१ जले 'जीवनं भुवन वनं' इति कोश
२ ऐरावणमिवाचरति
३ हस्तिनाम्
४ सरस्वती
५ त्वत्कीर्तिरेव कन्या तदर्थम्
६ पुत्रिका-युगलम्
७ वैरिराज
८ कर्दम
९ अत्रायं भाव — यच्चन्द्रान्त कालुष्यमवलोक्यने तत्पदिल्भूभ्रमणेन कर्दमाङ्कितचरणाया त्वत्कीर्त्या चन्द्रासृतकुण्डे स्वमलिनपादक्षालनतो जनितमिति अन्योऽपि हि यो देवालयथं याति स जलपूर्णकुण्डे चरणौ प्रक्षाल्य याति तथेयमपीति
१० विलासे
११ निष्कासितै
१२ वृद्धानाम्
१३ श्यामवस्तुभि
१४ वस्त्रम्
१५ यशोरूपस्य यागेश्वरस्य शिवस्य
१८ सु. र. भा.

सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह) · पृष्ठ 152, कुल 516 में से · BharatKosha