सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

१३८	सुभाषितरत्नभाण्डागारम्	[ ३ प्रकरणम्

स्तारिणी । आस्ते ते कलिकालकल्मषमषीप्रक्षालनैकक्षमा
कीर्तिः सन्निहितेव सप्तभुवनस्वच्छन्दमन्दाकिनी ॥ ७४ ॥
क्षीरोदीयन्ति सद्यः सकलजलधयो वासुकीयन्ति नागा
कैलासीयन्ति शैला दिवि च दिविषदः शकरीयन्ति सर्वे ।
यौष्माकीणे समन्ताच्चलति धवले चारुकीर्तिप्रताने मद्यो-
पाकाचम्भूषा किमिति न सहसा मौक्तिकीयान्ति देव ॥७५॥
उद्यद्बालाङ्कुरश्रीर्दिशि दिशि दशनैरेभिरागाग्रजानां रोह-
न्मूलासुगौरैरुरगपतिफणैरत्र पातालकुक्षौ । अस्मिन्नाकाश-
देशे विकसितकुसुमा राशिभिस्तारकाणां नाथ त्वत्कीर्तिवल्ली
फलति फलमिदं बिम्बमिन्दोः सुधाब्धिम् ॥ ७६ ॥ वापी
पातालमूलं जलमुरगनदी कच्छपः स्वच्छकन्दः शेषो
नालं दलानां विततिरपि फणाः कर्णिका शैवशैलः । तारा-
स्तारा परागा मधु च मधुमती केसरा दन्तिदन्तास्त-
त्सिस्त्वत्कीर्तिपद्मे भ्रमति मधुकरः शर्वरीसार्वभौमः ॥ ७७ ॥
नेपालीनामराले विरचयति कचे केतकीपत्रकृत्यं कण्ठे
मुक्ताकलापान्द्विगुणयति सितान्याण्ड्यसीमन्तिनीनाम् ।
कर्णे कर्णाटकीनां प्रकटयतितमां दन्तताटङ्कलक्ष्मीं कर्पूरी
पत्रवल्ली भवति तव यशो गण्डयोः केरलीनाम् ॥ ७८ ॥
लग्नं रागावृताङ्ग्या सुदृढमिह ययैवामि यच्चारिकण्ठे
मातङ्गानामपीहोपरि परपुरुषैर्या च दृष्टा पतन्ती । तत्स-
ङ्गोऽयं न किंचिद्रणयति विदितं तेऽस्तु तेनास्मि दत्ता
भृत्यैभ्यः श्रीनियोगाद्गदितुमिति गतेवाम्बुधिं यस्य कीर्तिः
॥ ७९ ॥ शक्तिर्निर्जितशङ्केय तव भुजयुगले नाथ दोपाकर-
श्रीर्वक्त्रे पार्श्वे तथैषा प्रतिवसति महाकुट्टनी खड्गयष्टिः ।
आज्ञेय सर्वगा ते विलसति च पुनः किं मया बुद्धया
ते प्रोच्येवेत्थं प्रकोपच्छशिकरसिरतया यस्य कीर्त्या प्रया-
तम् ॥ ८० ॥ अन्तः सतोषबाष्पैः स्थगयति न दृशस्ता-
भिराकर्णयिष्यन्नङ्गेनाँनस्तिलोमा रचयति पुलकश्रेणिमान-
न्दकन्दाम् । न क्षोणीभङ्गभीरु कलयति च शिरःकम्पनं
तन्न विद्मः शृण्वन्नेतस्य कीर्त्तीः कथसुरगपति प्रीतिमावि-
ष्करोति ॥ ८१ ॥ यावत्पौर्लस्त्यवास्तूमवदुभयहरिल्लोमरे-
खोचरीये सेतुप्रालेयशैलौ चरति नरपतेस्तावदेतस्य कीर्तिः ।
यावदौत्कप्रत्यगाशापरिवृढनगरारम्भनस्तम्भसुद्रौवद्री सध्या-
पताकारुचिरचितशिखाशोणशोभावुभौ च ॥ ८२ ॥ आस्ते
दामोदरीया नियमसुदरदरी याधिशय्य त्रिलोकी समातुं
शक्तिमन्ति ग्रंथमभरवशाद्वत्र नैतद्यशासि । तामेता पूर-
यित्वा निरगुरिव मधुध्वंसिनः पौण्ड्रपद्मच्छद्मापन्नानि तानि
द्विपदशननाभीनि नाभीपथेन ॥ ८३ ॥ देव ब्रह्माण्ड-
भाण्डे सदसि विकसितन्यायनान्दीनिनादैर्भूतेशप्रीतिहेतो-
र्भुवनधवलनं नाटकं नाटयन्त्याः । त्वत्कीर्तेर्मूर्तयोऽमी कुमु-
दकुमुदिनीकान्तकर्पूरकुन्दक्षीराब्धिक्षीरमुक्तामणिविबुधसरि-
त्तारकारेशशङ्खाः ॥ ८४ ॥ बीजं चेदिन्द्रदन्तिस्फुरितगलत-
टीमुक्तमुक्तामणिः स्याच्चन्द्रश्चेद्वालवालं यदि भवति सुधा-
वारिसेकीन्दुमौलिः । तत्रोत्पन्ना लता काप्यमृतकरनिभं चेत्प्र-
सूनं प्रसूते मन्ये तत्स्यात्तदानीमवनिधव भवत्कीर्तिलेशो-
पमार्थम् ॥ ८५ ॥ दुग्धाम्भोधावगाढे विहरति सुधया
क्षालयत्यङ्गियुग्मं कृत्स्ना ज्योत्स्ना दुकूलं कलयति मलयो-
द्भूतचर्चां तनोति । स्वच्छन्दं नृत्यति द्राग्भुजगपतिशिरस्खेव
निद्राति चन्द्रे त्वत्कीर्तिः स्वामिनीव त्रिजगति विहरत्येवमु-
र्वीश गुर्वी ॥ ८६ ॥ खर्गे कल्पद्रुमाधस्तव जयति यशः-
पुञ्जयागेश्वरोऽयं यं नित्यं देवराजः स्रपयति नियतं काम-
दुग्दुग्धपूरैः । यन्मौलौ बिल्वपत्रद्युतिमिदममलं व्योम वत्ते-
ऽतिनील चन्द्रः पाटीरपङ्क तदुपरि ललितास्तारकास्तण्डु-
लानि ॥ ८७ ॥ यत्कीर्ति कापि गङ्गाखिलमलनिचयं
नाशयन्ती गभीर क्षीराब्धि यत्प्रतापज्वलनकरणगणे शोषितं
पूरयन्ती । भूलोकसान्तरालस्फुरदतुलमहान्ध. खपापौघपङ्कं
भूय प्रक्षालयन्ती त्रिजगति महिता सौख्यमाविष्करोति
॥ ८८ ॥ तुङ्गब्रह्माण्डसिंहासनमिदमुदयच्चित्रमध्यास्य नित्य-
न्यञ्चद्दिव्यस्रवन्तीसितचमरचयं लालयन्दिव्यवधूभिः । राका-
चन्द्रातपत्रं दिनकरमुकुट ग्राह्यँल्लोपेकालाग्निनिर्जित्येन्द्र
करीन्द्र तव जयति यशश्वक्रवर्ती बघेल ॥ ८९ ॥ कालि-
न्दीनर्मदाम्भःस्रुतमदसलिलोत्सङ्गिन्नौ ँपुष्पवन्तौ बिभ्राण.
कुम्भयुग्मं गगनतलगतर स्वर्धुनीपूरशुण्डः । घण्टालः
साधुवादैरनभिमतयशोमृन्मलं सदधानः कीर्तिस्तोमाभ्र-
कुम्भी जगदुदरसरःसञ्चमी बम्भ्रमीति ॥ ९० ॥ स्फूर्ज-
द्ब्रह्माण्डशुक्तौ तव भुजजलदोद्दामदानौघवर्षप्रोद्यत्त्वत्कीर्ति-
मुक्ताफलममलमहो वामकर्