भारतकोश
सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

Subhashita Ratna Bhandagara

पण्डित काशीनाथ शर्मा (सम्पादक: नारायण राम आचार्य) द्वारा

स्रोत: Subhashita Ratna Bhandagara (10,000+ Classic Sanskrit Epigrams & Maxims - Nirnaya Sagar Press) (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished516 पृष्ठ

पृष्ठ 198, कुल 516 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 198

समस्याख्यानम् १८३


कटितटे शार्दूलचर्माम्बरम् । माया यस्य रुणद्धि विश्वम-
खिलं तस्मै नमः शंभवे जम्बूवज्जलविन्दुवज्जलजवज्जम्बा-
लवज्जालवत् ॥ ५० ॥ ख्यातस्त्वं फलवृष्टिपुष्टिसुमनःस्वा-
धीनजाम्बूनद. शीर्णास्ते रिपुसंपद प्रतिदिनं मित्रोदये
मोदसे । पान्थाना कुरुषे विलम्बनमहो दृग्तान्तरस्तेजसा
जम्बूवज्जलविन्दुवज्जलजवज्जम्बालवज्जालवत् ॥ ५१ ॥
मङ्गामे रिपुभूभुजा मुखरुचिर्जीवेश्च देवाङ्गणाचक्षु ग्रोलम-
ढक्ष्मासनिवहैस्तन्मेदिनीमण्डनम् । त्वच्चापोद्गतबाणसंहति-
म्भूच्छीराम भूपते जम्बूवज्जलविन्दुवज्जलजवज्जम्बालवं-
जालवत् ॥ ५२ ॥ वैदेही समवाप्य दाशगथिनारम्बे प्रया-
णेऽप्यतो दृष्टा' पुष्पकसंस्थितेन रभसादाकाशमारोहता ।
लङ्कासागरजानकीवनरणक्षोभ्यभ्रत्कारिका जम्बूवज्जलवि-
न्दुवज्जलजवज्जम्बालवज्जालवत् ॥ ५३ ॥ यो द्रोणाचलमा-
दधौ करतले योऽतीतस्तसागर यश्चोत्खातितवास्त्वरुनुद-
वहत्युच्छेन दावानलम् । यो रक्षान्समरेऽरुणत्कपिंवर
पायाद्धनूमान्सौ जम्बूवज्जलबिन्दुवज्जलजवज्जम्वालवज्जाल-
वत् ॥ ५४ ॥ कस्तूरीतिलक ललाटरचितं नामामणि निस्तल
वक्रं कुञ्चितकेशपाशमनिशं दृष्टि निसृष्टा पुरः । पुसा मानस-
मत्स्यबन्धनविधौ वत्सेऽत्र वत्से स्वय जम्बूवज्जलविन्दुव-
जलजवज्जम्बालवज्जालवत् ॥ ५५ ॥ विद्धि श्रीहृदय सदा-
न्तमलिन भीमं भवाम्भोधिवि विज्ञाने सुरत महीशमवन
गूढं दृढ कण्टकैः । दारागारममागम सुविषम मोह पर दुस्तर
जम्बूवज्जलविन्दुवज्जलजवज्जम्यालवज्जालवत् ॥ ५६ ॥
शुण्ठीगोक्षुरयोर्विचार्यू मनसा कल्काशना यन्मया प्रोक्तं
तद्विपरीतक्र कृतमहो गो खुरमात्रे ददौ । नार्थो मूर्खजना-
लये न च सुखं नो वा यशो लभ्यते सद्धैद्ये कविभूपतौ
हरिहरे लाभ पर गोवध ॥ ५७ ॥ पैद्यस्यस्य परामवाय
भैषको मासेन गोभूम्या दथ्यन्नैश्च पामैः प्रतिदिनं संव-
र्धितो यो मया । मोऽयं मिहरवाहूद्वाहन्तरगमङ्गीत्याकुल.
सभ्रमाद्धन्ताशा विलय गता हतविधे लाभ. पर गोवधः
॥ ५८ ॥ पारीन्द्रस पराभवाय सुरभीमासेन दुर्मेधसा
पोष्यन्ते किल पीवरा. कटुगिर श्रान प्रयलादमी । न त्वेमि-
र्मंदमत्तवारणचमूविद्रावण केसरी जेत्तव्यो भवता किरात-
नृपते लाभ पर गोवव ॥ ५९ ॥ अस्माक जैलजीविना
जलमिद् रॉद्धाजिरा जिब्रजे पांतव्य परक्तसक्तमनसा तुसि.

पतीना क्षयः । मत्वैव किल राजदेव नृपते व्यजयैत्रायोत्सवे
मत्सी रोदिति मक्षिका च हसति ध्यायन्ति वामभ्रुवः ॥ ६० ॥
श्रुत्वा सागरवन्धनं दशशिरा सर्वैर्मुखैरेकदा तृणं पृच्छति
वार्तिकान्सचकितो भीत्या पर स्रभ्रमात् । बद्धः सत्यमपानि-
विर्जलनिधिः कीलालधिस्तोयदिः पाथोधिर्जंलधि. पयोधिहरुद्-
धिर्वारांनिधिर्वारिधि ॥ ६१ ॥ पाषाणाः पयसि प्रबद्धवपुष-
स्तिष्ठन्ति सेतु गता. श्रुत्वैवं वदता दशाननधरः क्रुद्धः समुद्रं
प्रति । धिक्त्वा नाम तवाम्बुधिः सलिलविः पानीयधिस्तोयधिः
पाथोधिर्जलधि. पयोविरुदधिर्वारांनिधिर्वारिधिः ॥ ६२ ॥
अम्बा कुप्यति तात मूर्ध्नि विधृता गङ्गेयमुत्सृज्यतां विद्रन्ष-
ण्मुख का गतिर्मम चिर मूर्ध्नि स्थिताया वद । कोपावेर्गध-
शैडिशेशवदनै. प्रत्युत्तर दत्तवान्पाथोधिर्जलधि. पयोधिहरुद्वि-
र्वागंनिधिर्वारिधि. ॥ ६३ ॥ माध्वीके विधुमण्डले वरवधूवक्रे
च गीतान्तरे सक्ते वक्रचतुष्टये दशमुखो विज्ञापिनम्नच्चेरंः ।
बद्धोऽसाविति चेतैर्रभयवशादूचे वच. सञ्जमात्पाथोधि र्जलधिः
पयोथिरुदधिर्वारांनिधिवर्वारिधिः ॥ ६४ ॥ पीतस्त्वं कलशो-
द्भवेन मुनिना ध्वस्तोऽसि देवासुरैरा बद्धोऽसि च राघवेण
मृदुना शौंम्बाम्र्गैर्लङ्घित. । नाम्नामारभटी वृथैव भवतो
लोकैरिय घुष्यते पाथोविर्जलधि पयोथिरुदधिर्वारांनिधिर्वा
रिधि ॥ ६५ ॥ ततुं पर्वतसन्निभेन कपिनौलाब कृता वक्षसि
क्षिप्र वीक्ष्य निमज्जतीमथ तव स्पृष्टास्तगन्ती शिला ।
लोके नृत्यपरे विभीषणजने सीताह सेतूद्यमे तुम्बी मज्जति
सतरन्ति दृषद प्रेतो दिवा नृत्यति ॥ ६६ ॥ त्व नो गोत्र-
पतिस्तवेन्दुरधिपस्तस्यामृतं त्वत्करे तेन व्याधशरग्रह्तां
प्रणयिनीमेना पुनर्जीवय । इत्यूर्ध्व गगने निशापतिमृगे
कारुण्यमातन्वत' शृङ्गाग्रादपतन्मृगस्य रुदतो बाष्पाम्बु
भूमण्डले ॥ ६७ ॥ उन्नादाम्बुदवर्धितान्धतमसि प्रग्रष्ट-
विञ्झण्डले काले यामिकजाग्रदुग्रसुभटव्याकीर्णकोलाहले ।
कर्णस्यासुहृदूर्णवाम्बुवडवावेहेर्यदन्त. पुरादायातासि नदम्बु-


(५०, ५१, ५२, ५३, ५४, ५५, ५६) 'जम्बूवज्जलविन्दुवज्जलजवज्जम्बालवज्जालवत्' इति समस्या (५७, ५८, ५९) 'लाभ परं गोवध' इति समस्या

(६०) 'मत्सी रोदिति मक्षिका च हसति ध्यायन्ति वामभ्रुव' इति समस्या (६१) 'अपानिधिर्जलनिधि कीलालधिस्तोयदि पाथोधिर्जंलधि पयोविरुदधिर्वारांनिधिर्वारिधि' इति समस्या (६२) अम्बुधिसलिलधि पानीयधिस्तोयधि पाथोधिर्जलधि पयोथिरुदधिर्वारांनिधिवारिधि' इति समस्या (६३ ६४, ६५) 'पाथोधिर्जलधि पयोथिरुदधिर्वारांनिधिवर्वारिधि' इति समस्या (६६) 'तुम्बी मज्जति सत्तरन्ति दृषद प्रेतो दिवा नृत्यति' इति समस्या (६७) शृङ्गाग्रादपतन्मृगस्य रुदतो बाष्पाम्बु भूमण्डले' इति समस्या

१ विजयात्रोत्सवे २ चिन्तयन्ति ३ सेतुवन्धम् ४ रावण ५ झटिति ६ वृत्तान्तज्ञापकान् ७ माता ८ मस्तके ९ त्यज्यताम् १० क्रोधपरत्वेन ११ षड्भिर्मुखैरित्यर्थ १२ मर्कटै १३ अलाबुस्तम्बी
१ सिहस्य २ श्रान्तस्य ३ जलैकजीवितानाम् ४ तुरगपङ्किसमूहे .