सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

शिवः ७

---

धाराय धाराधरच्छायाधारकन्धराय गिरिजासङ्गैकभृङ्गा- रिणे । नद्या शेखरिणे दृशा तिलकिने नारायणेनाश्विने नागैः कङ्कणिने नगेन गृहिणे नाथाय नित्यं नतिः ॥ ८१ ॥

केयूरीकृतकङ्कणीकृतजटाजूटावतंसीकृतज्यावल्लीकृतकुण्डली- कृतकटीसूत्रीकृताहीश्वरः । पायाद्वस्त्रिलकीकृतप्रियतमाद्- र्शीकृताक्षीकृतचूतारम्भपणीकृतेन्दुशकलः कात्यायनीकामुकः ॥ ८२ ॥

कान्ता कामपि कामयत्यनुदिनं ध्यानापदेशादयं येनामु मुनयोऽप्यनादिनिधन ध्यायन्ति धौतस्पृहाः । इत्यङ्कात्स्वकरे हृते गिरिजया पादे च पद्मासनाद्विश्वं पातु पुरारिभद्रवपुषः शम्भोः समाधिव्ययः ॥ ८३ ॥

स्नात. स्वर्गतरङ्गिणीजलभरैर्नेत्रोत्पलेनाञ्चितः पार्वत्याः सितभूति- चन्दनचयैरालिप्तगात्रोज्ज्वलः । देवश्चन्द्रकलासितश्रुतिलको गौरीविवाहोत्सवारम्भे शैलकृतार्हणस्त्रिजगतामर्च्यो हरः पातु वः ॥ ८४ ॥

उत्सृष्ट्वा दिशमम्बर वरतर वासो वसानश्चिर हित्वा वासरस पुनः पितृवने कैलासहम्यश्रिय । त्यक्त्वा भस्म कृताङ्गरागनिश्चयः श्रीखण्डसारद्रवैर्देव पातु हिमाद्रिजापरिणय कृत्वा गृहस्थः शिवः ॥ ८५ ॥

क्रीडन्मन्दरकन्दरोदरज्वलन्मन्दारवृन्दावने क्रोधान्थान्ध- कटातटासुहरणे जृम्भत्त्रिशूलोद्गमः । त्रैलोक्याखिलसकटो- त्कटभयोद्वेलान्धकाराशुमान् पायाद्वस्त्रिपुरप्रमाथनपटुर्देवो हि पञ्चाननः ॥ ८६ ॥

गर्जद्भीमभुजङ्गभीषणफणाफूत्कारभी- तिप्रदः क्रीडत्प्रेतपिशाचराक्षसगणः प्रत्यक्षतः प्रान्ततः । भालस्थलप्रयानलोद्धटशिखः सक्रान्तसर्वास्पद. शार्दूलाजिन- भृद्भयानकभयो भूयाद्भवो भूतये ॥ ८७ ॥

गौरीचुम्बनच- ञ्चल परिचलद्गण्डप्रभामण्डल व्यावलग्गफणिकुण्डल रतिरस- प्रखिन्नगण्डस्थलम् । प्रौढप्रेमपरम्परापरिचयप्रोत्फुल्लनेत्राञ्चल शंभोरस्तु विभूतये हि भवतामुन्मत्तगङ्गं शिरः ॥ ८८ ॥

पाणौ कङ्कणमुत्फण फणिपतिर्नेत्रं लसत्यावकं कण्ठः कुण्ठित- कालकूटविषमो वस्त्र गजेन्द्राजिनम् । गौरीलोचनलो- भनाय सुभगो वेषो वरस्यास्ति मे गण्डोल्लासविभावितः पशुपतेर्हासोद्रमः पातु वः ॥ ८९ ॥

दिव्यं वारि कथं यतः सुरधुनी मौलौ कथ पावको दिव्य तद्धि विलोचनं कथम- हिर्दिव्यं स चाङ्गे तव । तस्माद्यूतविधौ त्वयाद्य मुषितो हारः परित्यज्यतामित्थं शैलभुवा विहस्य लपितः शम्भु. शिवायास्तु वः ॥ ९० ॥

श्रीकण्ठस्य सकृत्तिकात॑भरणी मूर्तिः सदारोहिणी ज्येष्ठा भद्रपदा पुनर्वसुयुता चित्रा वि- शाखान्विता । दिश्यादक्षतहस्तमूलघटिताषाढा मघालं- कृता श्रेयो वैश्रवणान्विता भगवतो नक्षत्रपालीव वः ॥ ९१ ॥

---

त्राता भीतिभृतां पतिश्श्रिदचिता क्लेश सतां शं- सता हन्ता भक्तिमता सतां स्वसमता कर्तापकर्ताऽसताम् । देवः सेवकभुक्तिमुक्तिरचनाभूर्भूभुवःस्वस्त्रयीनिर्माणस्थिति- संहृतिप्रकटितक्रीडो मृड. पातु वः ॥ ९२ ॥

एषा ते हर का सुगात्रि कतमा मूर्ध्नि स्थिता कि जटा हसः कि भजते जटां नहि शशी चन्द्रो जल सेवते । मुग्धे भूरिरिय कु- तोऽत्र सलिल भूतिस्तरंगायते यश्चैव विनिगृह्ते त्रिपथगां पायात्स व. शकर ॥ ९३ ॥

मातर्जीव किमेतदङ्गुलिपुटे तातेन गोपाय्यते वत्स स्वादु फलं प्रयच्छति न मे गत्वा गृहाण स्वयम् । मात्रैव प्रहिते गुहे विघटयत्याकृष्य स- ध्याञ्जलि शभोर्विन्नममाधिरुद्धरभसो हासोद्गम पातु वः ॥ ९४ ॥

सध्या यद्यनिपत्य लोकपुरतो बद्धाञ्जलिर्याचसे धत्से यच्च नदीं विलज्ज शिरसा तन्नाम सोढं मया । श्रीर्या तामृतमन्थने यदि हरि कस्माद्विषं भक्षित मा स्त्रीलंपट मा स्पृशेति गदितो गौर्या हरः पातु वः ॥ ९५ ॥

तावत्सप्त- समुद्रमुद्रितमही भूभृद्विरञ्चत्रपैलैस्तावाद्भिः परिवारिता पृथुतरैद्वीपैः समन्तादियम् । यस्य स्फारफणामणौ निल- यिनी तिर्यक्फणालकृतिः शेषः सोऽप्यगमद्वडङ्गदपदं रुद्राय तस्मै नमः ॥ ९६ ॥

चिन्ताचक्रिणि हन्त चक्रिणि भिया कुब्जासनेऽब्जासने नश्यद्धामनि तिग्मधामनि धृताशङ्के शशाङ्के भृगम् । अभ्यञ्चेतसि च प्रचेतसि शुचा तान्ते कृतान्ते च यो व्यग्रोऽभूत्कदुकालकूटकवलीकाराय पा- यात्स वः ॥ ९७ ॥

तात त्ताततात कथय हरकुलेऽलंकृते सप्रदाने तच्छ्रुत्वा चन्द्रमौलिनर्तमुखकमलो जातलज्जो ब- भूव । ब्रह्मावादीत्तदानी शृणुत हरकुल वेदकण्ठोय्रकण्ठो श्रीकण्ठान्नीलकण्ठः प्रहसितवदनः पातु वश्चन्द्रचूडः ॥९८॥

या¹ सृष्टिः स्रष्टुराद्या वहति विधिहुतं² या हविर्या च होत्री³ ये द्वे⁴ काल विधत्तः श्रुतिविषयगुणा या स्थिता व्याप्य विश्वम् । याँ⁵- माहुः सर्वबीजप्रकृतिरिति यँ⁶या प्राणिनः प्राणवन्तः प्रत्यक्षोभिः⁷ प्रपन्नस्तनुभिरवतु वस्ताभिरष्टाभिरीश. ॥ ९९ ॥

एकैश्वर्यस्थि- तोऽपि प्रणतबहुफलो यः स्वय कृत्तिवासाः कान्तासंस्रिश्र- देहोऽप्यविषयमनसा यः पुरस्ताद्यतीनाम् । अष्टाभिर्यस्य कृत्स्नं जगदपि तनुभिर्विभ्रतो नाभिमानः सन्मार्गालोकनाय व्यपन- यतु म नस्तामसी वृत्तिमीशः ॥ १०० ॥

कैलामाद्रावुर्दस्ते⁸ परिचलति गणेशूल्लसत्कौतुकेषु क्रोड⁹ मातुः कुमारे विशति विष॑¹⁰र्मुचि प्रेक्षमाणे सरोषम् । पादावष्टम्भसीदद्वपुषि दशमुखे

---

१ पद्यविशेष
१ उदकरूपा २ अग्निरूपा ३ यजमानरूपा. ४ सूर्यचन्द्ररूपे ५ आकाशरूपा ६ पृथ्वोरूपा ७ वायुरूपा ८ उच्छिष्टे ९ भुजान्तरे. १० मर्षे