सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)
सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)
Subhashita Ratna Bhandagara
पण्डित काशीनाथ शर्मा (सम्पादक: नारायण राम आचार्य) द्वारा
स्रोत: Subhashita Ratna Bhandagara (10,000+ Classic Sanskrit Epigrams & Maxims - Nirnaya Sagar Press) (उद्गम)
DevanagariSanskritpublished516 पृष्ठ
पृष्ठ 288, कुल 516 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 288
| समग्रस्त्रीस्वरूपवर्णनम्, परस्परदर्शनम्, नायकदर्शनम्, नायिकादर्शनम् | २७३ |
|---|
| जडिता दृष्टिर्मृगीणामिव प्रम्लानाऽरुणिमेव विद्रुमदल श्यामेव<br>हेमप्रभा । कार्कश्यं कलयो च कोकिलवधूकण्ठेष्विव प्रस्तुत<br>सुन्दर्याः पुरतश्च हन्त शिखिना बर्हाः सगर्हा इव ॥ ७७ ॥<br><br>### परस्परदर्शनम्<br>स्मरतोरभिलाषकल्पितान्बहुशः स्वप्नभुवः समागमान् ।<br>अपि दृष्टिपथं प्रपन्नयोर्निविविश्वास चिर मनस्तयोः ॥ १ ॥<br>आघ्रातं कमल प्रियेण सुदृशा स्वित्वापनीतं सुखं दत्तं<br>विश्रमकन्दुके नखपदं सीत्कृत्य गूढौ स्तनौ । दत्ता चम्पक-<br>मालिकोरसि भुजानिर्भिद्यरोमाञ्चया मीललोचनया स्थितं<br>प्रणयिनोर्दूरेऽपि पूर्णो रसः ॥ २ ॥<br><br>### नायकदर्शनम्<br>न जाने समुखायाते प्रियाणि वदति प्रिये । सर्वाण्य-<br>ङ्गानि कि यान्ति नेत्रतामुत कर्णताम् ॥ १ ॥ या या प्रिय.<br>प्रैक्षत कातराक्षी सा सा हिया नम्रमुखी बभूव । निःशङ्क-<br>मन्याः सममाहितेर्ष्यास्तन्त्रान्तरे जह्रुरमुं कटाक्षैः ॥ २ ॥<br>काचिन्निवारितबहिर्गमना जनन्या द्रष्टु प्रियं भवनजालकमा-<br>ससाद । तस्या विलोचनमदृश्यत दीशदत्तयन्त्रोपरुद्दर्शफरोप-<br>मित क्षणेन ॥ ३ ॥ कृच्छ्रेण कापि गुरुणैव जनेन रोध-<br>मुल्लङ्घ्य नायकसमीपभुवं प्रतस्थे । हा हन्त शीघ्रगमन-<br>प्रतिरोधहेतुस्तस्याः पुनः स्तनभरोऽपि गुरुर्बभूव ॥ ४ ॥<br>नान्तःप्रवेशमरुणद्विमुखी न चासीदाचष्ट दोषपरुषाणि न<br>चाक्षराणि । सा केवलं सरलपक्ष्मभिरक्षिपातैः कान्तं<br>विलोकतवती जननिर्विशेषम् ॥ ५ ॥ किञ्चित्कुञ्चितहारयष्टि<br>सरलभ्रूवल्लि साचिक्षित प्रान्तभ्रान्तविलोचनद्युति भुजापर्य-<br>स्तकणौत्पलम् । अङ्गुल्या स्फुरदङ्गुलीयककचा कर्णस्य कण्डू-<br>यनं कुर्वाणा नृपकन्यका सुकृतिनं सव्याजमालोकते ॥ ६ ॥<br><br>### नायिकादर्शनम्<br>प्रियादर्शनमेवास्तु किमन्यैर्दर्शनान्तरैः । प्राप्यते येन<br>निर्वाण सरागेणापि चेतसा ॥१॥ क्षीरसागरकल्लोललोललोच-<br>नयानया । असारोऽपि हि संसारः सारवानिव लक्ष्यते ॥२॥<br>सेयं सीधुमयी वा सुधामयी वा हलाहलमयी वा । दृग्भ्या<br>निपीतमात्रा मदयति मोदयति मूर्च्छयति ॥ ३ ॥ गच्छति<br>न तृप्तिमेतत्स्तुललितमक्षा समापिबद्रूपम् । नयनयुगं मम<br>नूनं संप्रति समुपैति सफलता चैवम् ॥ ४ ॥ जानीमहे-<br>ऽस्याः खलु सारसाक्ष्या विराजतेऽन्त. प्रियवक्रचन्द्रः । तत्का-<br>न्तिजालैः प्रसूतैस्तदङ्गेष्वापाण्डुता कुञ्चलताऽक्षिपद्मे ॥ ५ ॥ | सेयं ममाङ्गेषु सुधारसच्छटा सुपूरकपूरशलाकिका दृशोः ।<br>मनोरथश्रीमैनस. शरीरिणी प्राणेश्वरी लोचनगोचर गता<br>॥६॥ तामनङ्गजयमङ्गलश्रिय किचिदुच्चभुजमूललोकिताम् ।<br>नेत्रयो. कृतवतोऽस्य गोचरे कोऽप्यजायत रसो निरन्तर<br>॥ ७ ॥ इदमसौ तरलायतलोचना गुरुसमुन्नत्तपीन-<br>पयोधरा । पृथुनितम्बभरालसगामिनी प्रियतमा मम जीवित-<br>हारिणी ॥ ८ ॥ इय सुस्तनी मस्तकन्यस्तकुम्भा<br>कुसुम्भारण चारु वामो वमाना । समस्तस्य लोकस्य<br>चेतःप्रवृत्ति गृहीत्वा घटे न्यस्य यातीव भाति ॥ ९ ॥<br>कर्पूरधूलिधवलद्युतिपूरधौतदिङ्मण्डले शिशिररोचिषि तस्य<br>यूनः । लीलागिरोशुकनिवेशविशेषकक्ष्यिव्यक्तस्तनोन्नतिरभू-<br>न्नयनाव नौ सा ॥ १० ॥ अर्धस्मितेन विनिमन्द्य दैर्शाधं-<br>बाणमर्धे विधूय वसनाञ्चलमर्धमार्गे । अर्धेन नेत्रविशिखेन<br>निवृत्य सार्धमर्धीर्घमेव तरुणी तरुण चकार ॥ ११ ॥<br>आधाय कोमलकराम्बुजकेलिनालीमालीसमाजमधिकृत्य<br>समालपन्ती । मन्दस्मितेन मयि साचिविलोकितेन चेतश्चकोर-<br>नयना चुलुकीचकार ॥ १२ ॥ मदनमपि गुणैर्विशेषयन्ती<br>रतिख्व मूर्तिमती विभाति येयम् । मम हृदयमनङ्गवह्नि-<br>तप्तं भृशमिव चन्दनशीतल करोति ॥ १३ ॥ पुर. स्थित्वा<br>किञ्चिद्दलितमुखमालोकय सखे सखेदा. स्थास्यन्ति ध्रुव-<br>मिदमदृष्ट्वा तव दृश । इतश्चञ्चत्काञ्चीरणितमुखरात्सौध-<br>शिखरादराकाया कोऽय कवलयति चान्द्रेण महसा ॥ १४ ॥<br>अये केय लीलधवलगृहवातायनतले तुँलाकोटिक्काणै.<br>कुसुमधनुषं जागरयति । अहो नेत्रद्वन्द्व विलसति विलङ्घ्य<br>श्रुतिमहो कथं न त्रैलोक्यं जयति मदनः खैरवदन. ॥ १५ ॥<br>तडिल्लेखा नेय विलसति पर सौधशिखरे वसन्त्या. कस्या-<br>श्चित्कनकरुचिरा गात्रलतिका । अपीदं नोन्मज्जत्कुवलयवनं<br>मीनतरलं पर तस्या एव स्फुरति नयनालोककलितम् ॥१६॥<br>सखे सायं स्नात्वा कनकरुचिकौसुम्भवसनं वसानायास्तिर्थ-<br>ग्वलितचिकुरस्यन्दिसलिलम् । दिशन्त्या दृष्टेयं कुसुमशरको-<br>दण्डलताकाम कसाद्वाकं मृगशिशुदृगो दर्शनमभूत् ॥१७॥<br>अमृतममृत चन्द्रश्चन्द्रस्तथाम्बुजमम्बुजं रतिरपि रति काम.<br>कामो मधूनि मधून्यपि । इति न भजते वस्तु प्रायः पर-<br>स्परसकरं तदियमबला धत्ते लक्ष्मी कुत. सकलात्मिकाम्<br>॥ १८ ॥ केय श्यामोपलविरचितोल्लेखहेमैकरत्नैर्मङ्गेः<br>कनककदलीकन्दलीगर्भगौरै । हारिद्राम्बुद्रवससहचर कान्ति-<br>पूर वहद्भिः कामक्रीडाभवनवलभीदीपिकेवाविरस्ति ॥ १९ ॥<br>अर्कच्छाय तिर्य्यति सुधालिप्तविचुन्मतल्ली चक्रप्रख्यं महति |
| १ धीवर २ मीन<br>३५ सु. १. भा. | १ वक्त्रम् २ मनोवृत्तिम् ३ मदनम् ४ नूपुरध्वनिभि ५ प्रशस्ता- |