सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

१९२ सुभाषितरत्नभाण्डागारम् [ ६ प्रकरणम्

---

मम शरणदाने परिभव. ॥ १५ ॥ भवत्या विश्लेषे गुरुहृदय- खेदेन तनुता तनुर्नित्य धत्ते मद्दशामिति मत्तेभगमने । इदं तावच्चित्र कमलमुखि सर्वैरवयवै सुरूपा त्व लोके नियतमसुरूपा भवसि न ॥ १६ ॥ सुमध्ये वाग्भङ्गेर्वचन- विधिमङ्गीकुरु न वा स्मितज्योत्स्नाकान्त कुरु वदनमेत- न्मयि न वा । त्रिलोकीमूर्धन्या यदि विविधपुण्याधिकतया मया दृष्टासि त्व तदिह सफल मेऽजनि जनु. ॥ १७ ॥ यदि प्राणा एव प्रणयपरिणाह कथमयं विभिन्ना तेभ्य- श्चेत्कथमियमभेदव्यवसिति । न भिन्ना नाभिना यदि भवसि किं नाम तदपि त्वमेकासि त्वं मे कुवलयदलश्रेणि- नयने ॥ १८ ॥ यदेकः कासार रचयति तथा कूपम- थवा तदाकाङ्क्षा देवो वितरतितरा श्रीपतिरपि । मया तु त्वद्धेतो कमलमुखि सान्द्राश्रुसलिलै कृताः पारावारास्त दपि गणना ते न हृदये ॥ १९ ॥ इतो विद्युत्पुञ्जस्फुरितम- सकृद्वाययतु मामित. केकानेका हरतु हृदय निर्दयमिदम् । इत. कामो वाम प्रहरतु मुहु. पुङ्खितशरो गतासि त्व दूर चपलनयने प्राप्स्यसि कुत ॥ २० ॥ हिमांशुश्चण्डांशुर्नव- जलधरो दावदहन. सरिद्दीर्घावात. कुपितफणिनि. श्वासपवन. । नवा मल्ली भल्ली कुवलयवन कुन्तगहन मम त्वद्विश्लेषा त्सुमुखि विपरीतं जगदिदम् ॥ २१ ॥ आस्ता तावद्रचन- रचनाभाजनत्वं विदूरे दूरे चास्ता तव तनुपरीरम्भसभाव- नापि । भूयो भूय. प्रणतिभिरहं किंतु याचे विधेया स्मार स्मार स्वजनगणने कापि लेखा ममापि ॥ २२ ॥ श्यामा- स्वङ्गं चकितहरिणीप्रेक्षणे दृष्टिपातं वक्त्रच्छाया शशिनि शिखिना बर्हभारेषु केशान् । उत्पश्यामि प्रतनुषु नदीवीचिषु भ्रूविलासान्हन्तैकस्मिन्क्वचिदपि न ते चण्डि सादृश्यमस्ति ॥ २३ ॥ त्वामालिख्य प्रणयकुपिता धातुरागैः शिलाया- मात्मानं ते चरणपतितं यावदिच्छामि कर्तुम् । अस्रैस्ता- वन्मुहुरुपचितैर्दृष्टिरलुप्यते मे क्रूरस्तस्मिन्नपि न सहते संगमं नौ कृतान्त. ॥ २४ ॥ मामाकाशप्रणिहितभुजं निर्दयाश्लेषहेतोर्लब्धायास्ते कथमपि मया स्वप्नसंदर्शनेषु । पश्यन्तीना न खलु बहुशो न स्थलीदेवताना मुक्ता- स्थूलास्तरु किसलयेष्वश्रुलेशा. पतन्ति ॥ २५ ॥ भित्त्वा सद्य. किसलयपुटान्देवदारुद्रुमाणा ये तत्क्षीरस्स्रुतिसुर- भयो दक्षिणेन प्रवृत्ता. । आलिङ्ग्यन्ते गुणवति मया ते तुषाराद्रिवाता पूर्वं स्पृष्ट यदि किल भवेदङ्गममेभिरस्त्वेति ॥ २६ ॥ सक्षिप्येत क्षण इव कथ दीर्घयामा त्रियामा सर्वावस्थास्वरपि कथ मन्दमन्दातप स्यात् । इत्थं चेत- श्श्रुतुलनयने दुर्लभप्रार्थन मे गाढोष्माभिः कृतमशरणं त्वद्वि- योगव्यथाभि. ॥ २७ ॥ कस्याख्याय व्यतिकरममम मुक्त- दुःखो भवेय को जानीते निभृतमुभयोरावयो. स्नेहसारम् । जानात्येकं शशधरमुखि प्रेमतत्त्वं मनो मे त्वामेवैतच्चि- रमनुगत तन्प्रिये कि करोमि ॥ २८ ॥ त्वद्रूपामृतपान- दुर्ललितया दृष्ट्या क्व विश्रम्यता त्वद्वाक्यश्रवणाभियोग- परयोः श्रव्यं कुत. श्रोत्रयो । एभिस्त्वत्परिरम्भनिर्भररसैैरङ्गेः कथ स्थीयता कष्ट त्वद्विरहेण सप्रति वयं कष्टामवस्था गताः ॥ २९ ॥ यत्त्वन्नेत्रसमानकान्ति सलिले मग्नं तदिन्दीवर मेघैरन्तरित प्रिये तव मुखच्छायानुकारी शशी । येऽपि त्वद्गमनानुकारिगतयस्ते राजहंसा गतास्त्वत्सादृश्यविनोद- मात्रमपि मे दैवेन न क्षम्यते ॥ ३० ॥ गूढालिङ्गनगण्ड- चुम्बनकुचस्पर्शादिलीलायितं सर्व विस्मृतमेव विस्मृतवतो बाले खलेभ्या भयात् । संलोपस्त्वधुना सुदुर्घटनामस्त- त्रापि नातिव्यथा यत्त्वद्दर्शनमप्यभूद्सुलभ तेनैव दूये भृशम् ॥ ३१ ॥ धन्यस्तन्वि स एष पाण्डिमवरश्वम्बन्कपोलस्थलं धन्य तन्वि तदेव कार्श्यमिह यत्प्रत्यङ्गमोलिङ्गति । धन्योऽय विरहानलस्तव मनो यस्यानुवृत्तेः पदं दूरे हन्त तया तु पातितया मादृग्जन सीदति ॥ ३२ ॥ न स्नानं न च भोजन न पठनं नान्यत्र सौख्य धृतिर्नान्यस्त्रीजन- सेवन न च कथानिद्राविलासोधमः । किंतु त्वा परिचिन्त- यामि सततं ध्यानेन चेतःस्थिता स्वमालोकनकामिकेलि- विधिना जीवामि कान्ते तव ॥ ३३ ॥ रात्रिः कालयुगोपमा मलयजो गन्धानिल. कि विष सोमः सूर्य इवाभवन्मलय- जालेपः स्फुलिङ्गोपम. । तिक्त. सुस्वरगीतवाद्यपरभृत्याराव- तादिध्वनिर्वज्रस्वाहतिरेव कर्णयुगले विच्छेदतो मे तव ॥ ३४ ॥ चन्द्रो द्वादश भास्कराः समभवन्ग्रात्रिर्युगाना शत मिष्ट तिक्तरस विलेपनमहो दीप्तानलो मे तव । विच्छेदान्मलयानल प्रियतमे किं कालकूटः श्रुतौ गीतादि- ध्वनिरेव वज्रसदृशोऽरण्यं विचित्रं गृहम् ॥ ३५ ॥ स्थाना- न्निर्गत्य दूर व्रजति मयि चिर मुक्तकण्ठ रुदित्वा पश्चादु- न्मृज्य नेत्रे प्रणतिमुपगता वेपमानाङ्गयष्टिः । कान्ते यन्मा- मवोच. प्रलयघनघटाटोपबद्धान्धकारे काले कापालिकोऽपि प्रवसति न गृहात्तन्मनो मे दुनोति ॥ ३६ ॥

दूतीं प्रति नायिकाप्रश्नाः

उल्लापयन्त्या दयितस्स दूती वध्वा विभूषा च निवेश- यन्त्या । प्रसन्नता कापि मुखस्स जज्ञे वेषश्रिया तु प्रिय- वार्तया नु ॥ १ ॥ अलमलमधृणस्स तस्स नाम्ना पुनरपि सैव कथा गत' स कालः । कथय कथय वा तथापि दूति प्रतिवचनं द्विषतोऽपि माननीयम् ॥ २ ॥ कथय निपुणे

---

१ छादित
२ भाषणम्