तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

६६ तैत्तिरीये आरण्यके

०एका॑श्वमेक॒योज॑नं । एकच॒क्रमेकधुरं॑ । वा॒तभ्रा॑जिग॒तिं वि॑भो^{(१९)}। ^{(२०)}न॒ रि॑ष्यति॒ न व्य॑थते ॥ ७ ॥
नास्या॑क्षो यातु॒ सज्ज॑ति । यच्छ्वे॒तान् रोहि॑ताँश्चा-

---

^{(१९)}“आतमग्ने ० वातभ्राजिगतिं विभो”^{(१९)} इति। हे ‘अग्ने’ आरुणकेतुक, इह कर्म्मण्यागमनाय ‘तं’ तादृशं, ‘रथं’, ‘आतिष्ठ’ आरोह। कीदृशं, ‘एकाश्वं’ एक एव प्रबलोऽश्वः तं वहति, ‘एकयोजनं’ निमिषमात्रेण योजनरूपं गच्छति, ‘एकचक्रं’ लौकिकरथवच्चक्रद्वयं नापेक्षते किन्त्वेकचक्रेण वर्त्तते, ‘एकधुरं’ अश्वस्यैकत्वात् तद्योजनाय धूरप्येकैव, ‘वातभ्राजिगतिं’ भ्राजिशब्दोऽपि गमनवाची, वातस्य भ्राजिर्वातभ्राजिः तद्गतिर्यस्यासौ वातभ्राजिगतिः तादृशं, यथोक्तरथस्यालौकिकत्वेन गमनायाचिन्त्यशक्तिमग्नेर्द्योतयितुं विभुशब्देन सम्बोधनं ॥

अथ द्वितीयामाह। ^{(२०)}“नरिष्यति न ० युक्ताधितिष्ठति”^{(२०)} इति। अयमेकचक्रो रथो ‘न रिष्यति’ न विनश्यति, ‘न व्यथते’ निषीदति इतस्ततस्खलति, ‘अस्य’ रथस्य, ‘अक्षः’, ‘यातु’ याने गमनवेलायां, ‘न सज्जति’ क्वापि पाषाणवृक्षादौ सक्तो न भवति, ‘यत्’ यस्मात् कारणात्, अयमग्निः ‘श्वेतान् रोहितांश्च’, प्रसिद्धान् प्रबलान् अश्वान् पर्यायेणास्मिन् ‘रथे युक्ता’, तं रथं ‘अधितिष्ठति’, तस्मादश्वसामर्थ्यात् रथस्य न कोऽपि बाध इत्यर्थः ॥