तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके १२ अनुवाकः। १०३

विक्ष॑ितः । अ॒ष्टौ दिग्वा॑ससो॒ऽग्नय॑ः । अ॒ग्निश्च॑ जातवे॑- दा॒श्चेत्ये॒ते(९) । ।(१०)ता॒म्राश्वा॑स्ता॒म्रर॑थाः । ता॒म्रव॑र्णास्त- था॒सिता॑ः । द॒ण्डह॑स्ताः खाद॒ग्दतः॑ । इ॒तो रु॒द्राः प॑- रा॒ङ्गताः॑ ॥ ४ ॥ उक्तँस्थानं प्रमाणञ्च पुर॒ इत(१०) । ।(११)बृहस्पति॑श्च

---

(९)“अरुणाश्वाः • जातवेदाश्चेत्येते”(९) इति । ‘अष्टावग्नयः’, ‘इह’ कर्मणि, ‘आगताः’ । कीदृशाः, ‘अरुणाश्वाः’ अरुणवर्णैरश्वै- र्युक्ताः, ‘वसवः’ जगतोनिवासहेतवः, ‘पृथिविक्षितः’ भूमि- वासिनः, ‘दिग्वाससः’ दिश एतेषामग्नीनां वासांसि । केतेऽष्टा- वग्नय इति तदुच्यते, ‘अग्निश्च जातवेदाश्च’, ‘इति’ एतस्मिन् मन्त्रे’ ये पूर्वमभिहिताः ‘एते’ अग्नयः, वेदितव्याः ॥

अथ द्वितीयामाह । (१०)“ताम्राश्वाः • पुर इत”(१०) इति । ये ‘रुद्राः’, सन्ति ते ‘इतः’ स्थानात् पृथिवीरूपात्, ‘परां’ दिवं, ‘गताः’ । कीदृशा रुद्राः, ताम्रवर्णैरश्वैरथैश्च युक्ताः, स्वयञ्च ‘तथा’, ‘ताम्रवर्णाः’, ‘असिताः’ ईषदपि सितं श्वैत्यं येषां नास्ति ते तादृशाः, ‘दण्डहस्ताः’ गदापाणयः, ‘खादग्दतः’ खादयन्तो भक्षयन्तो दन्ता येषां तादृशाः, एवम्बिधा हे रुद्रा युष्माकं ‘स्थानं’, ‘उक्तं’ शास्त्रेषु प्रसिद्धं, तथा तस्य स्थानस्य ‘प्रमाणञ्च’ इयत्तानिश्चयः शास्त्रसिद्धः, तस्मात् ‘पुरः’ भव- दीयाः पुरोः, ‘इत’ गच्छतः ॥