तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१३६ तैत्तिरीये आरण्यके

वि॒हाय॑से । अ॒ग्निं प्र॒णीयो॑पसमा॒धाय॑^(१९) । ^{(१९)}ब्र॒ह्म- वा॒दिनो॑ वदन्ति । कस्मा॑त् प्र॒णीतेय॒मग्निश्ची॑यतै ।

---

पद्मपत्रैः सञ्छाद्य तत उपरि पत्ररहितैः केवलैः पद्मदण्डैः सञ्छाद्य ततोऽप्युपरि मूलदण्डपत्रसहितैः कृत्स्नैः पद्मैः सञ्छाद्य ‘तस्मिन् विहायसे’, तत् तस्यापि तस्य मञ्चकस्य उपरिकर्मानुगुणमग्नेः प्रणयनं कृत्वा तञ्च ‘अग्निमुपसमाधाय’, तस्याग्नेः परित इष्टका उपदध्यादिति वक्ष्यमाणेनान्वयः ॥

अथाक्षेपसमाधानाभ्यां तमिमं प्रयोगं समर्थयते । “(१९)ब्रह्मवादिनो ०उपदधाति”(१९) इति । अग्न्यन्तरेभ्योऽस्य वैलक्षण्यं दर्शयितुं ‘ब्रह्मवादिनः’,अत्र पर्यनुयोगमाङः । इतरत्र हि चयने सम्पूर्णा सति पश्चादग्निः प्रणीयते, अत्र तु कस्मात् कारणात् मञ्चकस्योपरि वह्नौ प्रणीते सति पश्चादिष्टकाभिः‘अयम्’ आरुणकेतुकः, ‘अग्निश्चीयते’ । मञ्चकन्तु बौधायने दर्शितम् । दीर्घदा जतिर्मञ्चं कृत्वा पृष्टो दिवोति पुरीषव्यूहनमिति । अतोऽस्य मञ्चकस्योपर्याकाशेऽग्निप्रणयनादूर्द्धं पुनरिष्टकोपधानमितरचयनावैलक्षण्यादयुक्तमिति ब्रह्मवादिनामाक्षेपाभिप्रायः। तस्याक्षेपस्योत्तरं साप्रणीत इत्यादिनाच्यते । अद्भिः सह वर्त्तत इति सापः यस्मादयं जलसहितस्तस्मादयमिष्टकाचयनरूपोऽग्निरङ्गाररूपे वह्नौ प्रणीते सति पश्चाच्चेतव्यः अप्सु ह्ययं चीयत इत्यनेन जलसहितत्वमेव स्पष्टीक्रियते । आदावुत्तरवेद्यामद्भिः