तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके २४ अनुवाकः। १५१

रुन्थे^{(१)}। ^{(२)}आ॒तप॑ति व॒र्ष्या गृ॑ह्णाति। ताः पु॒रस्ता॑दु॒प॑दधाति। ए॒ता वै ब्र॑ह्मव॒र्च॒स्या आप॑:। मुख॒त ए॒व ब्र॑ह्मव॒र्च॒समव॑रुन्थे। तस्मा॑न्मुख॒तो ब्र॑ह्मव॒र्च॒सित॑रः^{(२)}॥ ॥ १ ॥ ^{(३)}कूप्या॑ गृ॑ह्णाति। ता दक्षि॑णत उप॑दधाति। ए॒ता वै ते॑ज॒स्विनी॒राप॑:। तेज॑ ए॒वास्य॑ दक्षि॑ण॒तो द॑धाति।

---

तेषु चतुर्विधेषु जलेषु प्रथमं जलविशेषं विधत्ते । (२)“आतपति • ब्रह्मवर्चसितरः”(२) इति। आतपयुक्ते प्रदेशे वर्षेण सम्पन्ना या आपः ताः पात्रेण केनचिद्गृह्णीयात् ‘ताः’, च गृहीताः चयनक्षेत्रे पूर्वस्यां दिश्युपदध्यात्। ‘एताः’ आतपयुक्ते देशे वृष्टाः, ‘आपः’, एव प्रकाशोपेतत्वाद्ब्रह्मवर्चसयोग्याः, तासां पुरस्तादुपधानेनाग्नेर्मुख ‘एव’, ‘ब्रह्मवर्चसं’, अवरुद्धं भवति। यस्मादेवं ‘तस्मात्’, लोकेऽपि वेदशास्त्रपाठरूपस्य ब्रह्मवर्चसस्य जिह्वावर्त्तित्वात् पुमान् मुखप्रदेश एवातिशयेन ब्रह्मवर्चसयुक्तो भवति॥

द्वितीयं जलविशेषं विधत्ते । (३)“कूप्या गृह्णाति • तेजस्वितरः”(३) इति। कूपे भवाः ‘कूप्याः’, तासां बहुविधघटघट्टकृत्योपयोगित्वेन ‘तेजस्विनीः’, ता दक्षिणदिगुपधाने सति अग्नेर्दक्षिणभागे ‘तेजः’, सम्पादयन्ति। यस्मादेवं ‘तस्मात्’, लोकेऽपि शरीरे दक्षिणभागोऽतिशयेन तेजस्वी शक्तिमान् भवति॥