तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके ३१ अनुवाकः । १८५

तिरो॑धा॒ स्व॑: । तिरो॒धा भूर्भुवः॒ स्व॑:। सर्वे॑षां लोकाना- माधि॑पत्ये॒ सीदेति॑^(९) । ^(१०)अथ॒ तम॒ग्नि॑मिन्धीत । यस्मि॑न्ने- तत् कर्म॑ प्रयु॒ञ्जीत॑^(१०) । ^(११)तिरो॑धा॒ भूः स्वाहा॑ । तिरो॑- धा॒ भुवः॒ स्वाहा॑ । तिरो॑धा॒ स्व॑: स्वाहा॑ । तिरो॑धा॒ भूर्भु- वः॒ स्व॑: स्वाहा॑^(११) । ^(१२)यस्मि॑न्नस्य का॒ले सर्वा॒ आहु॑ती- र्हु॒ता भवे॒युः ॥ ४ ॥ अ॒पि ब्राह्म॑णमु॒खीनाः॑ । तस्मि॑न्नह्नः॒ काले॑ प्रयु॒ञ्जीत॑ ।

---

एवं 'भूः', लोकः 'स्वः', लोकः वा, एकैकशः समुदायरूपेणापि सर्वान् व्याप्नुहि। व्याप्य च 'सर्वेषां' एतेषां, 'लोकानां', 'आधि- पत्ये' अधिकपालननिमित्तं, 'सीद' अत्रोपविश । 'इति' अय- मग्निस्थापनमन्त्रः ॥

समिन्धनं विधत्ते । ^(१०)"अथ तमग्नि ॰ प्रयुञ्जीत"^(१०)इति । पूर्ववद्व्याख्येयं ॥

समिन्धनमन्त्रान् दर्शयति । ^(११)"तिरोधा ॰ तिरोधा भूर्भुवः स्वः स्वाहा"^(११)इति । 'स्वाहा' समिदियं स्वाहुतमस्तु । अन्यत् पूर्ववत् ॥

अस्य वैश्रवणयज्ञस्य कालविशेषं दर्शयति । ^(१२)यस्मिन्नस्य • सुप्रजनाद्देपि"^(१२) इति । 'अस्य' आरुणकेतुकस्य, सम्बन्धः, 'ब्राह्मणमुखीनाः' रुद्रो वा एषः यदग्निः स एतर्हि जात इत्यादि ब्राह्मणप्रतिपादिताः शतरुद्रीयादयः, 'सर्वा अपि', आहु- तयः 'यस्मिन् काले', 'हुता भवेयुः', तदहःसम्बन्धिनि