तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

२१६ तैत्तिरीये आरण्यके

चा॒हं द्वेष्मि॒ यश्च॒ मां। सर्वाँ॒स्तान॑ग्ने॒ सन्द्॑ह॒ याँश्चा॒हं द्वेष्मि॒ ये च॒ मां॑⁽१३⁾। ⁽१४⁾यो अ॒स्मभ्य॑मराती॒याद्यश्च॑ नो॒ द्वेष॑ते॒ जन॑:। निन्दा॑द्यो अ॒स्मादिप्सा॑च* सर्वाँ॒स्तान॑ग्ने-

मां''(१३) इति। हे 'जातवेदः', 'यः' शत्रुः, 'मां द्वेष्टि', 'अहञ्च', यं 'द्वेष्मि', द्विविधो द्वेषः प्रत्यचः परोक्षश्च। तत्र प्रत्यक्ष उभय- कर्तृको द्वेष† उदाहृतः, परोक्षमुभयकर्तृकं द्वेषं सूचयितुं यश्चमामिति पुनरुक्तिः। एवञ्च द्वेष्यो द्वेष्टा च, द्वौ प्रत्यक्षौ द्वौ च परोक्षौ 'तान्' चतुर्विधान्, 'सर्वान्', हे 'अग्ने', 'सन्दह' सम्यग्भस्मीकुरु। यौ मुख्यौ द्वेष्टारौ तद्द्वारा तदीया अन्येऽपि द्वेष्या द्वेष्टारश्च ये सन्ति तान् सङ्ग्रहीतुं याँश्चाहमिति पुन- रुक्तिः। तान् सर्व्वांस्य सन्द्हेति पूर्व्वत्रान्वयः॥

अथ चतुर्दशीमाह। (१४)“यो अस्मभ्यं ० तान्मन्मषा कुरु” (१४) इति। शत्रवस्त्रिविधाः, अरातयो द्वेषिणो निन्दकाश्चेति। तत्र दातव्यत्वेन प्राप्तं धनं यो न ददाति सोऽयमरातिः। कार्य्यविघातं यः करोति स द्वेषी। वाग्दौर्ज्जन्यमात्रं यः करोति स निन्दकः। हन्तुकामश्चतुर्थः। तत्र 'यः', 'अस्मभ्यम्', 'अरातीयात्' अरातित्वमिच्छति, 'यश्च जनः', 'नः' अस्मान्,

---

* अस्मान् दिप्साच्चेति तै० पाठः।
† तत्र प्रत्यक्षः परोक्षश्च उभयकर्तृकः प्रत्यक्ष उभयकर्तृकद्वेष इति तै० पाठः।