तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

२ प्रपाठके ५ अनुवाकः । २१७

---

षषा कुरु^{(१४)}। ^{(१५)}सꣳशितं॑ मे॒ ब्रह्म॑ सꣳशितं॑ वी॒र्यं॑ बलं॑ ।
सꣳशितं॑ क्ष॒त्रं मे॑ जि॒ष्णु यस्या॒हमस्मि॑ पुरो॒हितः॑^{(१५)}॥
^{(१६)}उदै॑षां बा॒हू अ॑तिर॒मुदै॑र्चा॒ अथो॒ बलं॑ । क्षि॒णोमि॑

---

‘द्वेषते’ कार्यनाशेन* बाधते, ‘यः’, अप्यन्यो जनः, ‘निन्दात्’ दौर्जन्यात् निन्दति । यश्चापरोऽस्मान् ‘दिप्सात्’ दम्भितुं हिंसितुमिच्छेत् । ‘तान्’ ‘सर्वान्’ जनान्, ‘मष्मषा कुरु’ चूर्णन-भस्मीकरणादिजन्यस्य शब्दस्यानुकरणं, मष्मषेति, चूर्णीकृत्य भस्मीकुर्वित्यर्थः ॥

अथ पञ्चदशीमाह । ^{(१५)}“सꣳशितं ० पुरोहितः”^{(१५)} इति । ‘मे’ मदीयं, ‘ब्रह्म’ ब्राह्मण्यं, ‘सꣳशितं’ सम्यक् तीक्ष्णीकृतं, शास्त्रीयमार्गेण† कृतमित्यर्थः । तथा ‘वीर्यं’ इन्द्रियशक्तिः, ‘बलं’ शरीरदर्पः‡ तदुभयं ‘संशितं’ सम्यक् स्वस्य कार्यक्षमं कृतं, तथा ‘यस्य’ क्षत्रस्य राज्ञः, ‘अहं’, ‘पुरोहितः’, ‘अस्मि’, ‘मे’ मदीयं, तत् ‘क्षत्रं’, ‘जिष्णु’ जयनशीलं,§ यथा भवति तथा ‘सꣳशितं’ ॥

अथ षोडशीमाह । ^{(१६)}“उदैषां ० अहं”^{(१६)} इति । ‘एषां’ स्वकीयानां राजब्राह्मणादीनां मध्ये, एकैकस्य ‘बाहू’ ‘उदतिरं’ उत्कर्षेण वर्द्धितवानस्मि । लौकिकोक्तिरियं, लोके हि योऽन्यस्मात् उत्कृष्टो भवति, तं जना एवमाहुः स्वकीयं हस्तमुपरितनं कृतवानिति । ‘वर्चः’ कान्तिः, तामपि ‘उदतिरं’,

---

* कार्यनाशुनेनेति तै० पाठः ।
† शास्त्रीयमार्गवर्त्तीति तै० पाठः ।
‡ शरीरशक्तिः इति तै० पाठः ।
§ जयशोलमिति तै० पाठः ।

2 D