तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१८	तैत्तिरीये आरण्यके

षते^(२) । ^(३)यस्तित्याज॑ स॒खिविद॒ᳵ सखा॑यं । न तस्य॑ वा॒च्यपि॑ भा॒गो अ॑स्ति । यदि॑ᳵ शृ॒णोत्यल॒कंᳵ शृ॒णोति ॥ ॥ १ ॥

इति । हे ‘मर्याः’ मरणधर्म्माणो मनुष्याः, इदमेकं वचनं ब्रूतेति शेषः । ‘को नु’ युष्माकं मध्ये कः खलु, ‘अभिशितः’ इतरेणा- बाधितः, ‘सखा’, तमबाधकं ‘सखायमब्रवीत्’ । किमब्रवीदिति तदुच्यते । ‘जहाकः’ हानशीलोऽयं, अतः ‘अस्मत्’ सकाशात् ‘ईषते’ भीतः पलायत इति । अयमर्थः । द्वयोः सख्योः पर- स्परविरोधे सतीत्येकेन बाधित इतरः स्वयमपि तं बाधं बाधितुमिच्छन्निदं ब्रूते, अयं परित्यागशीलो मत्तः पलायत इति । न चेतद्वचनं सख्योर्युक्तं, ततो मनुष्या भवतां मध्ये सखा खलु सखायमन्यमेवं ब्रूते न कश्चिदप्येवं वक्तीति ॥

अथ तृतीयमाह । ^(३)“यस्तित्याजसखिविदᳵ ० सुकृतस्य पन्थामिति”^(२) इति । ‘यः’ पुमान्, स्वयं क्रूरहृदयः सन् स्व- विषये ‘सखिविदं’ मदीयोऽयं सखेति ज्ञातारं, अन्यं ‘सखायं’, ‘तित्याज’ परित्यजति । अयमर्थः द्वयोः सख्योर्मध्ये सात्त्विक एकः पुमान् इतरं प्रति मदीय आप्तः सखा असाविति एवं विश्वासमेवातिष्ठते इतरस्तु दुरात्मा तं परित्यजति । ‘तस्य’ सखिद्रोहिणः, ‘वाच्यपि’ वेदशास्त्राध्ययनेऽपि, ‘भागः’ भाग्यं, ‘नास्ति’ कापि विश्वासाभावात् किमु वक्तव्यमर्थज्ञानतदनुष्ठा- नयोर्नास्ति भाग्यमिति, ‘यदि’, अपि ‘अयं’ सखिद्रोही, ‘ईं’ इदं, वेदे वाक्यं ‘शृणोति’, तथापि ‘अलकं’ अलीकं मिथ्यैव,