तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके ३ अनुवाकः । १६

न हि प्र॒वेद॑ सु॒कृत॑स्य॒ पन्था॒मिति॑॑^(३) । ^(४)ऋ॒तुर्ऋतु॑- ना नु॒द्यमा॑नः । वि॒नना॒दा॒भिधा॑वः । ष॒ष्टिश्च॑ त्रि॒ꣳशका॑ व॒ल्गाः । शु॒क्ल॒कृ॒ष्णौ च॒ पाषि॑कौ^(४) । ^(५)सा॒रा॒ग॒व॒स्त्रैर्ज॑र-

'शृणोति', सखिद्रोहिणस्तस्योपकारके वेदेऽपि प्रामाण्यबुद्ध्य- भावात् । तस्मादयं वेदद्रोही 'सुकृतस्य पन्थां' पुण्यमार्गं, 'न हि प्रवेद' सर्वथा न जानाति, ततो बुद्धिमान् पुरुषः सख्यौ वेदेऽति विश्वासाभावरूपं द्रोहं परित्यज्यास्तिकः सन् आरुण- केतुकचयनमनुतिष्ठेदित्यभिप्रायः । 'इति' शब्दः शाखान्तर- प्रदर्शनार्थः । 'इति', एष शब्दः शाखान्तरे पठ्यते अतः सखिद्रो- हस्यान्याय्यत्वादेकः सखाऽन्यस्मिन् सखावुपालम्भं वक्तुं नार्ह- तीति पूर्वमन्त्रस्याभिप्रायः ॥

चतुर्थमाह । ^(४)"ऋतुर्ऋतुना नुद्यमानः • शुक्लकृष्णौ च षाष्टिकौ"^(४) इति । अथ संवत्सरगर्भाणामृतूनां स्वभावोऽभि- धीयते । 'ऋतुना', एकेनान्यः 'ऋतुः', 'नुद्यमानः' प्रेर्यमाणः, 'अभिधावः' आभिमुख्येन धावन्, 'विननाद' विशिष्टशब्दं चकार । अयमर्थः । वसन्तर्त्तौ अनन्तरमेव ग्रीष्मर्त्तुः प्रवर्त्तते, न त्वीषदपि व्यवधानमस्ति, तदेतत्पूर्वेणोत्तरस्य प्रेर्यमाणत्वं, स चावच्छिन्नाभिस्तिथिभिरभिनिष्पद्यते, तदेतदभिधावनमित्यु- च्यते । उपरिष्टादेव ता वाचः प्रयुज्यन्ते इति तत्तदृतुनुसारेण प्राणिनां वाच उदाहरिष्यन्ते । तदेतदृतुर्विननादेत्यनेन वि- वक्षितमिति मुहूर्त्तानां त्रिंशत्सङ्ख्या यस्मिन्नहोरात्रे विद्यते सोयं

D 2