तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

२ प्रपाठके ९ अनुवाकः । २३५

अथ नवमोऽनुवाकः ।

(१)अजा॒न् ह॒ वै पृश्नीँ॒स्तप॑स्यमा॒नान् ब्रह्म॑ स्व॒यं स्व॑य॒म्भ्वभ्या॑न॒र्षत् तदृष॑योऽभवंस्तदृषी॑णा॒मृषि॒त्वन्तां दे॒वता॒मुपा॑तिष्ठन्त य॒ज्ञका॑मास्त ए॒तं ब्रह्म॑य॒ज्ञम॑पश्यन्त-

---

अथ नवमोऽनुवाक ।

अस्य प्रपाठकस्य स्वाध्यायब्राह्मणमिति समाख्यानात् स्वाध्याय एवात्र प्राधान्येन विधेयः । तस्मिंश्च शुद्धः पुमानधिकारी । अतः शुद्धिहेतून् यज्ञोपवीतसन्ध्यावन्दनकूष्माण्डहोमानभिधाय स्वाध्यायं विधातुमुपाख्यानमाह । (१)“अजान् ॰ तेनायजन्त”(१) इति । कल्पादावेव ब्रह्मणा सृष्टाः न ह्यस्मदादिवत् कल्पमध्ये पुनः पुनर्जायन्ते तस्मात् ‘अजाः’ । ते च ‘पृश्नयः’ शुक्लाः, स्वरूपेणैव निर्मलाः सन्तोऽपि, पुनस्तप आचरन् । तदीयेन तपसा तुष्टं ‘स्वयम्भू’, ‘ब्रह्म’ जगत्कारणत्वेन स्वतः सिद्धं परब्रह्मवस्तु, काञ्चिन्मूर्त्तिं धृत्वा ‘तपस्यमानान्’, तानृषीननुग्रहीतुं* ‘अभ्यानर्षत्’ आभिमुख्येन प्रत्यक्षमगच्छत् । ततस्ते मुनयः ऋषिधात्वर्थविषयत्वात् ‘ऋषयोऽभवन्’ । तस्मादन्येषामपि ‘ऋषीणां’, अनयैव व्युत्पत्त्या ‘ऋषित्वं’, सम्पन्नं । ततस्ते मुनयः सर्वकामप्रदं कञ्चिद्यज्ञं कामयमानाः स्वयम्भू ब्रह्मरूपां ‘तां देवतां’, उपासितवन्तः† । तद्देवतानुग्रहात्ते

---

* अनुग्रहहेतोरिति तै० पाठः । † उपस्थितवन्त इति तै० पाठः ।
2 F 2