तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

२ प्रपाठके ११ अनुवाकः। २४३

सिके॒ श्रोत्रे॒ हृद॑य॒माल॑भते॒ तेना॑थर्वाङ्गि॒रसौ ब्रा॑ह्म॒णा-
नी॑तिहा॒सान् पु॑रा॒णानि॒ कल्पा॒न् गाथा॑ नाराश॒ꣳसीः
प्रीणाति॑^(२) ।^(२)दर्भाणां॑ मह॒दुप॑स्ती॒र्योपस्थं॑ कृ॒त्वा प्राङ्-

---

शुद्ध्यर्थमुदकेन तदा हस्तं प्रक्षालयेत्, तत ओष्ठौ 'सकृदुपस्पृश्य', शिरःप्रभृतीन् हृदयपर्यन्तानवयवान् क्रमेण स्पृष्ट्वा दर्भाणां महदित्यादिना वक्ष्यमाणेन सहान्वयः ॥

अथाचमनादीन् प्रशंसति । ^(१)“यत् त्रिराचामति ० प्रीणाति”^(२) इति । अत्र सव्यपाणिपादयोः प्रोक्षणकथनादेव*, प्रोक्षणविधिरुन्नेतव्यः ॥

हृदयस्पर्शनोत्तरभाविकर्त्तव्यं विधत्ते । ^(२)“दर्भाणां ० कुरुते”^(१) इति । ‘दर्भाणां’, सम्बन्धि ‘महत्’ प्रभूतं, यथा भवति तथाऽऽसनं ‘आस्तीर्य’, तस्योपरि ‘उपस्थं कृत्वा’, उपस्थशब्द आसनविशेषं ब्रूते, आकुञ्चितस्य सव्यजानुन उपरि दक्षिणपादप्रक्षेपे सति यत् सुखावस्थानं भवति तत् कृत्वा । प्राङ्मुखः ‘आसीनः’, स्वकीयां शाखामधीयानः† दर्भाणामपांरसत्वमन्यत्राम्नातं, तासां यन्मेध्यं यज्ञियꣳ सदेवमासीत्, तदपोदक्रामत् ते दर्भा अभवन्निति । ‘ओषधीनां’, मध्ये शुद्धिहेतुत्वात् तत्सारत्वं ततो दर्भासनत्वादधीयानं‡ ‘ब्रह्म सरसं’, भवति ॥

* प्रशंसाबलादेवेति तै० पाठः । † शाखामधीयीत इति तै० पाठः
‡ शुद्धिहेतुत्वादपारक्यं तदर्भासनेऽधीयमानमिति तै० पाठः ।
2 G 2