तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके ३ अनुवाकः। २१

अ॒मूंश्च॑ परिरक्षतः । ए॒ता वाचः॑ प्रयुज्य॒न्ते । यत्रै॒तदुप॑दृश्यते ६ । ⁽७⁾ए॒तदे॒व वि॑जानीयात् । प्रमा॒णं का॑लपर्यये । वि॒शे॒ष॒णन्तु॑ वक्ष्यामः । ऋ॒तूनां तन्नि॒बो-

---

अथ षष्ठमाह । ⁽६⁾“अमूनादयतेत्यन्यान् ० तदुपदृश्यते”⁽६⁾ इति । वसन्तप्रवृत्तौ ब्राह्मणानां यज्ञोपनयनादिप्रवृत्तेः तत्र प्राणिभिः ‘एता वाचः प्रयुज्यन्ते’ । काः पुनर्वाच इति ता उच्यन्ते । ‘अमून’ बन्धून, ‘आदयत’ यथोचितं भोजयत, इत्येव ‘अन्यान्’ स्वगृहवासिनः पुरुषान् प्रति, यज्ञोपनयनादिकर्त्तारो वदन्ति ‘अमूंश्च’ एतानप्यागतान् वैदेशिकान् ब्राह्मणान्, ‘परिरक्षत’ हे गृहवर्त्तिपुरुषाः धनादिदानेन परितो रक्षां कुरुत इत्येतद्वचनजातं यस्मिन्नृतौ ‘दृश्यते’, सोऽयं वसन्त इत्यर्थः ॥

अथ सप्तममाह । ⁽७⁾“एतदेव विजानीयात् ० ऋतूनां तं निबोधत”⁽७⁾ इति । सारागवस्त्रैरित्यादि मन्त्रद्वयेन वसन्तचौरसाधारणस्वरूपं यदुक्तं ‘एतदेव’, ‘कालपर्ययं’ ग्रीष्माद्यृतुभेदे, ‘प्रमाणं विजानीयात्’ । एतद्दृष्टान्तेनानुमातुं शक्यत्वात् । विमिता ग्रीष्माद्यृतवोऽसाधारणस्वभावोपेताः ऋतुत्वादसन्तवदित्यनुमानं । तेन च सामान्याकारेणास्ति कश्चिदसाधारणस्वभाव इत्यवगतं । ‘ऋतूनां’ ग्रीष्मादीनां, ‘विशेषणं तु’, तत्तत्स्वभावविशेषमन्त्रमुत्तरेषु मन्त्रेषु वयं ‘वक्ष्यामहे’ बुभुत्सवः, ‘तं निबोधत’ ॥