तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

८२ तैत्तिरीये आरण्यके

ध॑त्^(७) । ^(८)शु॒क्लवा॑सा रुद्रग॒णः । ग्री॒ष्मेणाव॑र्त्तते॒ सह॑ । नि॒दह॑न् पृथि॒वीᳲ सर्वां॑ ॥ ३ ॥ ज्योति॑षा प्रति॒ख्येने॑ सः^(८) । ^(९)वि॒श्वरू॑पाणि वा- साग्॑सि । आ॒दि॒त्यानां॑ निबो॑धत । सं॒व॒त्स॒रीणं॑ कर्म॑- फलं । व॒र्षाभि॒र्दद॑ताग् सह^(९) । ^(१०)अदुःखों दुःख-

---

अथाष्टममाह । ^(८)“शुक्लवासा रुद्रगणः ॰ ज्योतिषाप्र- तित्येन सः”^(८) इति । योऽयमेकादशानां ‘रुद्राणां गणः’, सोऽयं शुक्लवस्त्रोपेतः सन् ‘ग्रीष्मेण’, ऋतुना ‘सह वर्त्तते’ । ‘सः’ ग्रीष्मः, ‘अतिप्रख्येन’ निरुपमेनात्यधिकेन ‘ज्योतिषा’तापेन, ‘सर्वां पृथिवीं’, ‘निदहन्’ नितरां धक्षन्वर्तते, यच्चैतल्लक्षणं तं ग्रीष्मं विद्यादित्यर्थः ॥

अथ नवममाह । ^(९)“विश्वरूपाणि वासाग्ंसि ॰ वर्षा- भिर्ददताग् सह”^(९) इति । इत आरभ्य वर्षर्त्तोरसाधारणः स्वभाव उच्यते । ‘संवत्सरीणं’ एकस्मिन् संवत्सरे सर्वस्मिन्नपि भोगयोग्यं, ‘कर्मफलं’ व्रीह्यादिरूपं कृष्यादिफलं, यदस्ति तत् सर्वं ‘वर्षाभिः’ वर्षर्तुना, ‘सह’, अवस्थाय ‘ददतां’ प्रयच्छताम्, ‘आदित्यानां’, ‘वासांसि’ वस्त्राणि, ‘विश्वरूपाणि’ विचित्रवर्णो- पेतानि, ‘निबोधत’ वर्षर्तौ यत् कृष्यादिकर्म क्रियते तत् फलं आगामिवर्षर्तुपर्य्यन्तं प्राणिभिर्भोक्तुं पर्याप्तं भवति । तच्च फलं वर्षर्तुस्वामिभिरादित्यैर्दीयते । ते च विचित्रवर्णवस्त्रोपेता इत्यर्थः॥

अथ दशममाह । ^(१०)“अदुःखो दुःखचक्षुरिव ॰ रुरुदच्च