तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

२०६ तैत्तिरीये आरण्यके

त्वं भू॒ताना॒ꣳ श्रेष्ठो॑ऽसि॒ त्वा भू॒तान्युप॑पर्याव॑र्त्तन्ते॒ नम॑स्ते॒ नमः॒ सर्व॑न्ते॒ नमो॒ नमः॑ शिशु॒कुमाराय॑* नमः॑॥(५)॥१९॥

---

शिशुकुमाराय नमः”(५) इति । अनेन मन्त्रेणोदङ्मुखो भूत्वा ध्रुवमण्डलं पश्यन् शिशुकुमाररूपेण तमुपतिष्ठेत् । हे शिशुकुमार ‘त्वं ध्रुवोऽसि’ विनाशरहितोऽसि । तथा ‘ध्रुवस्य’ जगत आका- शादेः, ‘क्षितं’ निवासस्थानं, ‘असि’ । ‘भूतानां’ सर्वेषां प्राणिनां, ‘त्वं अधिपतिरसि’, अत एव ‘भूतानां’, मध्ये ‘श्रेष्ठोऽसि’ । ‘भूता- नि’, सर्वाणि त्वामुपेत्य परितः सेवन्ते, तस्मात् ‘ते’ तुभ्यं, ‘नमः’, अस्तु, यत् ‘सर्वं’ जगत्, ‘ते’† तव अधीनं, तथा सति ‘नमः सर्वं’ त्वदीयाय सर्वस्मै नमः । तथा ‘ते नमः’ सर्वस्य स्वामिने तुभ्यमपि नमः । किं बहुना ‘नमः शिशुकुमाराय नमः’ शि- शुकुमारस्य जलग्रहविशेषस्य कुमारे बालकः तदाकारो यो ध्रुवः तस्मै नमस्कारोऽस्तु । उभयतो नमस्कारद्वयमादरार्थं ॥

इति सायनाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे यजुरा- रण्यके द्वितीयप्रपाठके एकोनविंशोऽनुवाकः ॥ १९ ॥

---

* शिशुमारकुमाराय इति F पुस्तकपाठः ।
† जगत् तत् ते इति F पुस्तकपाठः ।