तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३ प्रपाठके १० अनुवाकः। ३०१

उ॒त्ता॒नाया॑ङ्गीर॒सायान॑:। वै॒श्वा॒न॒राय॒ रथ॑म्^(१)। ^(२)वै॒श्वा॒न॒रः प्र॒त्नथा॒ नाक॑मारुहत्। दि॒वः पृ॒ष्ठं भन्द॑मानः सु॒मन्म॑भिः। स पूर्व॑वज्जनय॑ञ्ज॒न्तवे॒ धन॑म्। स॒मानम॑ज्मा परि॑याति जागृ॑विः^(२)। ^(३)राज्ञा॑ त्वा वरु॑णो नयतु देवि॒ दक्षि॑णे वैश्वान॒राय॒ रथ॑म्। तेना॑मृ॒तत्वम॑श्याम्। वयो॑ दा॒त्रे। मयो॒मह्य॑मस्तु प्रतिग्रही॒त्रे॥ क इ॒दं कस्मा॑

तस्य रथप्रतिग्रहमन्त्रस्य शेषभूतामुत्तरानुषङ्गात् पूर्वभाविनीं काञ्चिदृचमाह। ^(२)“वैश्वानरः०परियाति जागृविः”^(२) इति। वैश्वानराख्यो देवः। ‘प्रत्नथा’ पुरातनशरीरधारी सन्, स्वर्गमारूढवान्। स च ‘दिवः पृष्ठं’ द्युलोकस्योपरिभागं, ‘मन्मभिः’ मननविशेषैः, ‘भन्दमानः’ कल्याणं कुर्वन्वर्त्तते, अयं यजमानः इमां दक्षिणां दत्तवान् इत्येवं वदन् देवानामग्रे स्मारयतीत्यर्थः। ‘सः’ वैश्वानरः, ‘जन्तवे’ प्राणिरूपाय यजमानाय, ‘धनं’, पूर्ववत् ‘जनयत्’ यजमानः पूर्वं यथा दक्षिणां दत्तवान् तथैव तदनुरूपं फलं जनयति। स वैश्वानरः ‘जागृविः’ सावधानः सन्, ‘अज्मा’ स्वर्गगमनशीलः, ‘समानं’, ‘परियाति’ यावद्दक्षिणार्थं द्रव्यन्तेन सदृशं तत् योग्यं फलं परिप्रापयति॥

अस्या ऋच उपरितनं रथप्रतिग्रहमन्त्रशेषमाह। ^(३)“रा-