तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके ६ अनुवाकः । २७

अप॒ध्व॒स्तैर्वस्ति॑व॒र्णैरिव॑ । वि॒शि॒खासः॑ कप॒र्द्दिनः॑^(४) । ^(५)अक्रु॑द्धस्य यो॒त्स्यमा॑नस्य । क्रु॒द्धस्ये॑व लो॒हिनी॑ । हे॒मन्तश्चक्षु॑षी वि॒द्यात् । अ॒क्ष्णयोः॑ क्षिप॒णोरि॑व^(५) ॥ २ ॥ ^(६)दुर्भिक्षं॑ दे॒वलो॒केषु॑ । मं॒नू॒नामु॒दकं॑ गृ॒हे । ए॒ता वाचः॑ प्र॑व॒दन्तीः॑ । वैद्यु॒तो या॑न्ति शैशि॒रीः^(६) । ^(७)ता

---

परिहाराय कञ्चुकाद्यावृता दृश्यन्ते । ‘अपध्वस्तैः’ तिरस्कृतैर्मलिनैः, ‘वस्तिवर्णैरिव’ वस्त्याकारैः कवचैरिव युक्ताः, ‘विशिखासः’, विविधशिखायुक्ताः, ‘कपर्दिनः’ केशबन्धयुक्ताश्च, प्राणिनो दृश्यन्ते । रजकैर्धौतानां घटितानां लिप्तानां वस्त्राणां अतिशैत्येन परित्यज्य नूतनाः स्थूलतन्तवो मलिनाश्च पटाः द्विचिगुणाः प्राव्रियन्ते, उष्णीषादिभिश्च शिरांसि वेष्ट्यन्त इत्यर्थः ॥

अथ पञ्चममाह । ^(५)“अक्रुद्धस्य योत्स्यमानस्य ० अक्ष्णयाः क्षिपणोरिवेति”^(५) इति । ‘अक्रुद्धस्य’ क्रोधरहितस्यैव ‘हेमतः’ हेमन्तर्त्तोः, ‘चक्षुषी’, ‘लोहिनी’ रक्ताकारे, ‘विद्यात्’ । तत्र दृष्टान्तः । ‘क्रुद्धस्य’ क्रोधाविष्टस्य, परान् हन्तुं पुरुषं प्रेरयतः अक्षिणी रक्ते तद्वत् । न चात्र क्रुद्धस्य ‘योत्स्यमानस्य’, इत्यनेन पुनरुक्तिः, उभयोरेकवाक्यत्वाङ्गीकारात् । क्रोधाविष्टपुरुषसाम्यं वक्तुं एक ‘इव’कारः । अक्षिसाम्यं वक्तुमपर ‘इव’कारः ॥

अथ षष्ठमाह । ^(६)“दुर्भिक्षं देवलोकेषु ० वैद्युतो यान्ति शैशिरोरिति”^(६) इति । पूर्वत्र यथा वाताभिघातादिकं हेम-

E 2