तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३१८ तैत्तिरीये आरण्यके

ज्योति॒र्नभ॑सा सर्प॑देति॑। स न॒ इन्द्रः॑ काम॒वरं॑ द॑दातु⁽²⁰⁾।
⁽²¹⁾स॒प्त यु॑ञ्जन्ति॒ रथ॒मेक॑चक्रं ॥ ८ ॥
एको॒ अश्वो॑ वहति सप्तनामा॑। त्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॒* म-

---

(२०) इति। ऋतुपञ्चात्मका आरा यस्य कालचक्रस्य तत् ‘पञ्चारं’, ‘पृथु’ विस्तृतं, ‘चक्रं’ संवत्सरात्मकं कालचक्रं, ‘परिवर्त्तत’ परितः प्रवर्त्तते। ‘सरिरस्य मध्ये’ मेघवर्तिजलस्य मध्ये, ‘हिरण्यज्योतिः’ रश्मिसञ्चारणविद्युद्रूपपरिणामे सति सुवर्णसमानं ज्योतिर्यस्य मण्डलस्य तद्धिरण्यज्योतिः, तादृशं ‘ज्योतिः’ आदित्यमण्डलं संवत्सरचक्रनिष्पादकं, ‘अजस्रं’ निरन्तरं ‘नभसा’ आकाशमार्गेण, ‘सर्पदेति’ शनैः सञ्चरति गच्छति। ‘सः’ ज्योतिर्मण्डलात्मा ‘नः’ अस्माकं ‘कामवरं ददातु’ ॥

अथ एकादशीमाह। (२१)“सप्त युञ्जन्ति ० भुवनानि तस्थुः” (२१) इति। सप्तसङ्ख्याकाः साकञ्जानामित्यत्रोक्ताः मुख्यरश्मिविशेषाः अश्वसदृशाः ‘एकचक्रं’ एकप्रकारपरिवर्त्तं कालचक्रं, ‘युञ्जन्ति’। प्रवर्तयन्ति। तदेव स्पष्टीक्रियते। ‘सप्तनामा’ सप्तसङ्ख्यानि नामानि नमनयोग्यानि कंश्यानि †रश्मिरूपाणि य-

---

* अक्षरमिति E पुस्तकपाठः।
† वश्यानीति तै० पाठः।