तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३ प्रपाठके ११ अनुवाकः। ३१८

म॑र्वीम् । येने॒मा विश्वा॒ भुव॑नानि त॒स्थुः(२१) । (२२)भ॒द्रं पश्य॑- न्त उप॑सेदुरग्रे॑ । तपो॑ दी॒क्षामृष॑यः सु॒वर्विद॑: । तत॑: क्ष॒त्रं बल॒मोज॑श्च जा॒तं । तद॑स्मै दे॒वा अ॒भिसन्न॑मन्तु(२२) ।

---

स्यासौ सप्तनामा । 'अश्वः' व्यापकः 'एकः' सूर्य्यः तत्कालचक्रं 'वहति' । कीदृशं चक्रं, 'त्रिनाभि' तिस्रः सत्वरजस्तमोगुणरूपाः भूतभविष्यद्वर्त्तमानरूपा वा नाभयो यस्य तत्तिनाभि, 'अजरं' विनाशरहितं, न हि कालः संसारमध्ये कदाचिद्विनश्यति । 'अनर्वी' अर्वा विरोधो विनाशको भ्रातृव्यो वा अवेति श्रुतेः, तद्रहितं, न हि कालचक्रस्य कश्चिन्नाशकोऽस्ति । 'येन' कालचक्रेण, 'इमा विश्वा भुवनानि' दृश्यमानानि सर्वाणि भूतजातानि, तिष्ठन्ति, सुखेन वर्तन्ते तस्य कालचक्रस्य निर्वाहकोऽयं सप्तहोतादेव आदित्यः ॥

अथ द्वादशीमाह । (२२) "भद्रं पश्यन्तो ० अभिसन्नमन्तु" (२२) इति । 'सुवर्विदः' स्वर्गमार्गाभिज्ञाः, ऋषयः 'भद्रं' कल्याणं सप्तहोत्रूपमादित्यं, 'पश्यन्तः' प्राप्यत्वेन निश्चिन्वनाः, 'तपः' अनशनादिरूपं, 'दीक्षां' नियमविशेषं च, 'उपसेदुः' अनुष्ठितवन्तः । 'ततः' आदित्यसकाशात्, 'क्षत्रं' क्षतात् त्राणं अनिष्टनिवारणं । 'बलं' शरीरशक्तिः, 'ओजः' कान्तिः, इत्येतत् सर्वं 'जातं' सम्पन्नं । 'तत्' चस क्षत्रादित्रयं, 'अस्मै' यजमानाय, 'देवाः', अभिसन्नमन्तु । अभितः सम्पादयन्तु ॥

2 R