तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३२० तैत्तिरीये आरण्यके

(२३)श्वेतग्ँ र॒श्मिं वोभु॒ज्यमा॑नं । अ॒पाम्नेता॑रं॒ भुव॑नस्य गो॒पां । इन्द्रं॑ निचिक्युः पर॒मे व्योमन्(२३) ॥ ६ ॥ (२४)रोहि॑णीः पिङ्ग॒ला एक॑रूपाः । क्षर॑न्ति पिङ्ग॒ला

---

अथ त्रयोदशीमाह । (२३)“श्वेतग्ँ रश्मिं ॰ परमे व्योमन्” (२३) इति । ‘परमे व्योमन्’ उत्कृष्टे हृदयाकाशे, ‘इन्द्रं’ पर- मैश्वर्ययुक्तं सप्तहोतृदेवमादित्यं, ‘निचिक्युः’ निश्चितवन्तः, ध्यातवन्त इत्यर्थः । कीदृशमिन्द्रं, ‘श्वेतं’ प्रकाशरूपत्वेन* शुक्ल- वर्णं । ‘रश्मिं’ रश्मियुक्तं, ‘बोभुज्यमानं’ सर्वैः प्राणिभिः वृष्टि- द्वारेण पुनः पुनः भुज्यमानं । एतदेव स्पष्टीक्रियते, ‘अपां नेतारं’ आदित्याज्जायते वृष्टिरिति स्मृत्या सूर्यो जलस्य नेता तादृशं, ‘भुवनस्य गोपां’ भुवनस्य पालकं† ॥

अथ चतुर्दशीमाह । (२४)“रोहिणीः ॰ नाव्यानां”(२४) इति । ‘रोहिणीः’ रोहिणवर्णाः,‡ ‘पिङ्गलाः’ पिङ्गलवर्णाश्च, या आपस्तत्तद्भूमिसम्बन्धेन बहुविधा दृश्यन्ते । ताः सर्वा अपि सप्तहोतृरूपस्य आदित्यस्य रश्मिसम्बन्धे सति मेघेषु नानारू- पत्वपरिव्यञ्जकरूपाः,§ भवन्ति । तथा ‘चरन्तीः’ वृष्टिरूपेण

---

* प्रकाश्यमानत्वेनति तै० पाठः ।
† भूतजातपालकमिति तै० पाठः ।
‡ लोहितवर्णा इति तै० पाठः ।
§ नानारूपत्वं परित्यज्यैकरूपा इति तै० पाठः ।