तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३ प्रपाठके ११ अनुवाकः । ३२३

न्तः । तां द्योत॑मानाꣳ स्व॒र्ये॑ मनी॒षां । ऋ॒तस्य॑ प॒दे क॒व-
यो निपा॑न्ति^{(२८)}। ^{(२९)}ये ग्रा॒म्याः प॒शवो॑ वि॒श्वरू॑पाः । वि-
रू॑पाः सन्तो॑ बहुधैकरू॑पाः । अ॒ग्निस्ताꣳ अग्रे॒ प्रमु॑मोक्तु
दे॒वः ॥ ११ ॥

सञ्जीवयत्यखिलशक्तिधरः स्वधाम्नेति । 'तां' आदित्यप्रेरितां
वाचं, 'गर्भे अन्तः' शरीरस्य मध्ये, गन्धर्वनामको वायुरवददु-
च्चारयति । गन्धान् वहतीति व्युत्पत्त्या गन्धर्वशब्दो वायुः 'अव-
दत्, उच्चारयति*। गन्धान् वहतीति व्युत्पत्त्या गन्धर्वशब्दो वायु-
माचष्टे । वायुर्हि ताल्वादिस्थानेषु संयुक्तो वाचमुच्चारयति ।
'तां' वायुनोच्चारितां, 'द्योतमानां' प्रकाशमानां, स्वयें स्वर्गस्य
हेतुभूतां, 'मनीषां' मनसः ईशित्रीं आह्लादकरीमित्यर्थः । ता-
दृशींवाचं 'कवयः' शास्त्राभिज्ञाः, 'ऋतस्य पदे' सत्यस्य परब्रह्मणः
स्थाने, 'निपान्ति' नितरां पालयन्ति । परब्रह्मविषयाणि
वेदवाक्यानि सर्वदा पठन्तीत्यर्थः । तदेतत् सर्वं वाचः प्रेर-
कस्यादित्यस्य माहात्म्यं ॥

अथैकोनविंशीमाह । ^{(२९)}“ये ग्राम्याः ० संविदानः”^{(२९)}
इति । 'ये' पशवः, 'ग्राम्याः' ग्रामे भवाः गवाश्वादयः, 'विश्वरू-
पाः' जातिभेदैः बहुविधाः, 'विरूपाः' वर्णादिभेदेन विविधा-
काराः, एवं बहुधा दृश्यमानाः 'सन्तः', अपि पुनः पशुत्वा-

---

* एतच्चिह्नक्रोडीकृतपाठः E पुस्तके नास्ति