तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३३४ तैत्तिरीये आरण्यके

श्च॒क्रे वायव्या॑न् । आ॒र॒ण्यान् ग्राम्याश्च॒ ये^(९) । ^(१०)तस्मा॑- द्य॒ज्ञात् स॑र्व॒हुत॑: । ऋच॒: सामा॑नि जज्ञिरे । छन्दाँ॑सि जज्ञि॒रे तस्मा॑त् । यजु॒स्तस्मा॑दजायत^(१०) ॥ ४ ॥ ^(११)तस्मा॒दश्वा॑ अजायन्त । ये के चो॑भ॒याद॑तः । गा-

---

(९) इति । 'सर्वहुतः' सर्वात्मकः पुरुषो यस्मिन् यज्ञे हूयते सोऽयं सर्वहुतः तादृशात्, पूर्वोक्तात् मानसात् 'यज्ञात्', 'पृषदाज्यं', 'सम्भृतं' सम्पादितं, दधि चाज्यं चेत्येवमादिभोग्यजातं सम्पादितमित्यर्थः । तथा 'वायव्यान्' वायुदेवताकान्, लोकप्रसिद्धान्, 'आरण्यान्', 'पशून्', 'चक्रे' उत्पादितवान् । आरण्याः द्विखुरादयः तथा ये 'ग्राम्याः' गवाश्वादयं, तानप्युत्पादितवान् । पशूनामन्तरिक्षद्वारा वायुदेवत्यत्वं मन्त्रान्तरव्याख्याने समाम्नातं । वायवस्त्येत्याह वायुर्वा अन्तरिक्षस्याध्यक्षाः । अन्तरिक्षर्देवत्याः खलु वै पशवः । वायव एवैनान् परिददातीति ॥

अथ दशमीमाह । (१०)“तस्माद्यज्ञात् ० यजुस्तस्मादजायत”(१०) इति । 'छन्दांसि' गायत्र्यादीनि । स्पष्टमन्यत् ॥

अथैकादशीमाह । (११)“तस्मादश्वा अजायत०तस्माज्जाता अजावयः”(११) इति । अश्वव्यतिरिक्ता गर्दभा अश्वतराश्च ये