तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३४२ तैत्तिरीये आरण्यके

मि॑च्छन्ति वे॒धस॑:॥^(१)। ^(४)यो दे॒वेभ्य॒ आत॑पति। यो दे॒- वानां॑ पु॒रोहि॑तः। पूर्वो॒ यो दे॒वेभ्यो॑ जा॒तः। नमो॑ रुचा॑- य॒ ब्राह्म॑ये॥^(४)। ^(५)रुचं॑ ब्राह्मं जनय॑न्तः। दे॒वा अग्रे॒ त-

सः’ विधातारः, सृष्टिकर्त्तारः*। तमेवोपास्यं ‘मरीचीनां’ मरीच्यादिप्रमुखानां महर्षीणां, ‘पदं’ जगदुत्पादकत्वलक्षणं, ‘इच्छन्ति’ ॥

अथ चतुर्थीमाह । ^(४)“यो देवेभ्यः • रुचाय ब्राह्मये” ^(४) इति। ‘यः’ परमेश्वरः, ‘देवेभ्यः’ देवार्थं, ‘आतपति’ सर्वत्र प्रकाशते, देवानां देवत्वसिद्धये तत्तद्धृदयेषु चैतन्यरूपेण प्र- विश्याविर्भवति । ‘यः’, च देवानां ‘पुरोहितः’ बृहस्पतिः, बभूव । बृहस्पतिर्देवानां पुरोहित इति श्रुतेः । ‘यः’ च ‘देवे- भ्यः’, ‘पूर्वो जातः’ प्रथमभावी हिरण्यगर्भरूपेणोत्पन्नः, हिर- ण्यगर्भः समवर्तताग्रे इति श्रुतेः । तादृशाय ‘रुचाय’ रोच- मानाय स्वयम्प्रकाशाय, ‘ब्राह्मये’ परब्रह्मस्वरूपाय, ब्रह्मणा वेदेन प्रतिपाद्याय वा, ‘नमः’ नमस्कारोऽस्तु ॥

अथ पञ्चमीमाह । ^(५)“रुचं ब्राह्मं • देवा अग्रेऽब्रुवन्”^(५) इति। ‘देवाः’, सर्वे ‘अग्रे’ सृष्ट्यादौ, ब्रह्मविद्यासम्प्रदायप्रव- र्त्तनकाले, ‘ब्राह्मं रुचं’ परब्रह्मसम्बन्धि चैतन्यं, ‘जनयन्तः’

---

* त्रयीकर्त्तार इति G चिह्नितपुस्तकपाठः