तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३ प्रपाठके १४ अनुवाकः । ३४५

धा निवि॑ष्टः। य॒दा भार॒न्त॒न्द्रय॑ते॒ स भ॒र्तुँ॑ । निधाय

मार्थत्वेन विनियोगो द्रष्टव्यः । तथा चापस्तम्ब आह। मृच्यवे वेहतं तत्र भर्त्तारमुपजुहुयादिति । तत्र प्रथमामाह। (१)“भर्त्ता सन् ॰ पुनरस्तमेति”(१) इति। योऽयं प्राणाभिमा- नी देवः सोऽयं ‘भर्त्ता’ पोषकः, ‘सन्’, ‘भ्रियमाणः’ अन्त- र्यामिणा परमेश्वरेण स्वयं धार्यमाणः सन्, ‘बिभर्त्ति’ देहान् धारयति । स च सूत्रात्मरूपेण स्वयं ‘एकः’, एव ‘देवः’, त- त्तच्छरीरेषु ‘बहुधा’ शरीरानुसारेण बहुप्रकारः, ‘निविष्टः’ अवस्थितः । अतएव प्राणविद्याप्रकरणे तत्तच्छरीरानुसारेण प्राणस्यावस्थितिं काण्वा आमनन्ति। समः प्लुषिणा* समो मश- केन समो नागेन सम एभिस्त्रिभिर्लोकैरित्यादि । ‘सः’ प्राणः, ‘यदा’, ‘भारं’ देहरूपं, ‘भर्त्तुं’ धारयितुं, ‘तन्द्रयते’ तन्द्रीमा- लस्यं,† ‘प्राप्नोति’, आयुषोऽवसाने हि तस्यालस्यं भवति । त- दानीं ‘भारं’ देहरूपं, ‘निधाय’ क्वचिदुत्सृज्य, ‘पुनः’, ‘अस्त- मेति’ । अदर्शनं गच्छति । यथा देहोत्पत्तेः पूर्वमदर्शनं गतः तथा देहपातादूर्ध्वं अतोत्याभिप्रेत्य‡ पुनरित्युक्तं ॥

---

* समःप्लुषिणा इति G चिह्नितपुस्तकपाठः ।
† तन्द्रियमलस्यमिति तै० पाठः ।
‡ देहपातादूर्ध्वमपीत्याभिप्रेत्येति G चिह्नितपुस्तकपाठः
2 u 2