तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३४६ तैत्तिरीये आरण्यके

भारं॒ पुन॒रस्त॑मेति^(१)। ^(२)तमे॒व मृ॒त्युम॒मृत॒न्तमा॑हुः। तं भ॒र्त्तारं॒ तमु॑ गो॒प्तार॑माहुः। स भृतो॒ भ्रिय॑माणो वि-

---

अथ द्वितीयामाह। (२)“तमेव ० वेद सत्येन भर्तुं”^(२) वेदरहस्याभिज्ञाः पुरुषाः ‘तमेव’ प्राणं, ‘मृत्युमाहुः’, यदा प्राणो देहात् निर्गच्छति तदैव देहो म्रियते अतो मृत्युहेतुत्वात् मृत्युत्वं। तथा देहेऽवस्थिते अमृतो देह इत्यमृतत्वहेतुत्वात् ‘तं’ प्राणं, ‘अमृतमाहुः’, शरीरस्थापनहेतुत्वात् ‘तं’ एव प्राणं, ‘भर्तारं’ देहस्य धारयितारमाहुः। तथा च कौषीतकिनः समामनन्ति। अथ खलु प्राण एव प्रज्ञात्मेदं* शरीरं परिगृह्योत्थापयतीति। तथा तमेव प्राणं अन्नपानादिस्वीकारहेतुत्वात् ‘गोप्तारं’ पोषकं, ‘आहुः’। तथा च छान्दोगा अन्नपानस्वीकारसाधनत्वं† प्राणस्यामनन्ति। यदश्नाति यत् पिबति तेनेतरान् प्राणानवतीति‡। ‘यः’ पुमान्, ‘एनं’ प्राणं, ‘सत्येन’ श्रुतिस्मृत्युदितेन सम्यङ्मार्गेण, ‘भर्तुं’ ध्यानकाले चित्ते धारयितुं ‘वेद’ जानाति, ‘सः’ उपासकः पुमान्, ‘भृतः’ परमेश्वराणादौ पोषितः भ्रियमाणः, अनेन प्रा-

---

* प्राजापत्येदमिति तै० पाठः।
† अन्नपानादिस्वीकारसाधनत्वमिति G चिह्नितपुस्तकपाठः
‡ प्राणानभिभवतीति तै० पाठः।