तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३ प्रपाठके १४ अनुवाकः । ४४७

भर्त्ति॑ । य ए॒नं वेद॑ स॒त्येन॑ भ॒र्तुं(२) । ^{(३)}स॒द्योजा॒तमु॒त ज॑- हात्ये॒षः । उ॒तो जर॑न्तं॒ न ज॑हात्ये॒कं ॥ १ ॥ उ॒तो ब॒ह्वने॒कमह॑र्जहार । अत॑न्द्रो दे॒वः सद॑मेव॒ प्रार्थ्यः॑(३) । ^{(४)}यस्तद्वेद॒ यत॑ आब॒भूव॑ । स॒न्त्यां च॒ याᳵस॑-

णवायुना धार्यमाणः सन् 'बिभर्ति' स्वयमितरान् प्राणिनश्च पोषयितुं समर्थो भवति ॥

अथ तृतीयामाह । ^{(३)}“सद्योजातमुत ॰ सदमेव प्रार्थ्यः”^{(३)} इति । 'एषः' प्राणदेवः, स्वतन्त्रः सन् 'सद्योजातमुत' तदानीं चोत्पन्नमपि* पुरुषमल्पायुषं, 'जहाति' परित्यजति । 'एकं' अन्यं वा कञ्चित् पुरुषं, 'उतो जरन्तं' यतो दीर्घायुषा† जरां प्राप्तमपि, 'न जहाति' । 'एकमहः' एकस्मिन्नेव दिने, 'उतः', 'बह्वन्' लोकानपि‡ पुरुषान्, 'जहार' संहरति, सोऽयं प्राण- देवः 'सदमेव' सर्वदैव 'अतन्द्रः' उच्छ्वासनिश्वासमरणामरण- बङ्गमरणविषयव्यापारेषु आलस्यरहितः, अतोऽयं 'प्रार्थ्यः' अ- स्माभिः प्रार्थनीयः, उपास्य इत्यर्थः ॥

अथ चतुर्थीमाह । ^{(४)}“यस्तद्वेद यतः ॰ स पूर्वेषु”^{(४)} इति । 'यतः' यस्मात् कारणात्, अयं प्राणः 'आबभूव' आविर्बभूव ।

---

* तदानीमेवोत्पन्नमिति E, G चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ।
† दीर्घेणायुषेति G चिह्नितपुस्तकपाठः ।
‡ अनेकानपि इति G चिह्नितपुस्तकपाठः ।