तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३४८ तैत्तिरीये आरण्यके

न्धे ब्रह्म॑णैः। रम॑ते॒ तस्मि॑न्नुत जी॒र्णे शया॑ने। नैनं॑ जहात्यह॑स्सु पूर्वे॑द्युः^(१) । ^(५)त्वामापो॒ अनु॒ सर्वा॑श्चरन्ति जा॒नतीः॑। व॒त्सं पय॑सा पु॒नानाः॑। त्वम॒ग्निꣳ ह॑व्य॒वाहं॑ स॒मिन्त्से॒ त्वं भ॒र्त्ता मा॑त॒रिश्व॑ा प्र॒जानां॑^(५) ॥ २ ॥

'तत्' कारणं, यः पुमान् 'वेद' जानाति । तथा 'सन्धां च' सम्बन्धमपि, यो वेद । कीदृशी सन्धेति सैव विशेष्यते, 'एषः' प्राणः, 'ब्रह्मणा' आत्मना सह, 'यां सन्धां', 'सन्दधे' यं स- म्बन्धं प्राप्तवान्, इत्यमिह देहे वस्तव्यं इयन्तं कालमिह वस्तव्यं इत्येतादृशी सन्धा तां 'यो वेद', 'तस्मिन्' पुरुषे, प्राणाकारं प्राणात्मसम्बन्धं वा अभिजानीते 'उतजीर्णे शयाने' तादृशे पुरुषे जरां प्राप्य शयाने सत्यपि, तत्रायं प्राणो 'रमते' क्रीड- ते । 'पूर्वेद्यु' पूर्वकृतैः कर्मभिः सम्पादितेषु, 'अहस्सु' बहुष्वपि दिवसेषु, 'नैनं जहाति' एनं जीर्णं पुरुषं स प्राणो न परि- त्यजति ॥

अथ पञ्चमोमाह । ^(५)"त्वामापो ० प्रजानां"^(५) इति । हे प्राण 'त्वां' वायुरूपं, 'सर्वा आपोऽनुसञ्चरन्ति' यत्र वायुः प्रबलं वाति तत्रैव वाय्वधीनं सत् वृष्टिजलं प्रवर्तते । तत्र दृष्टान्तः, यथा 'जानतीः' स्वस्ववत्साभिज्ञा गावः, 'पयसा पुनानाः' स्वकीयेन क्षीरेण स्रवन्त्यः पोषयन्त्यः, 'वत्समनुसंच- रन्ति' । तद्वदिति द्रष्टव्यं । हे प्राण, 'त्वं', 'हव्यवाहं' ह-