तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३ प्रपाठके १४ अनुवाकः । ३५१

जान॒न्त्सउ॑ गो॒पो अ॑स्य। य॒दा भा॒रं तन्द्र॑यते॒ स भ॒र्तुम्। परा॑स्य॒ भारं॒ पुन॒रस्त॑मेति^(९)। ^(१०)तद्वै त्वं प्रा॒णो अ॑भ- वः। म॒हान् भो॑गः प्र॒जाप॑तेः। भुज॑ः क॒रिष्यमा॑णः। यद्दे॒वान् प्रा॒णयो॒ नवे^(१०) ॥४॥ एकं॑, प्र॒जानां॑, ग॒साथां॑, नवे॒ ॥ अनु० १४ ॥

रूपः प्राणः, 'यं यं' देवमनुष्यादिदेहं, 'जजान' उत्पादित- वान्, 'सउ' ससर्वोपि देहः, 'अस्य' प्राणस्य, 'गोपः' रक्षको- ऽभवत्। प्राणो हि शरीरे प्रविश्य गुप्तोवर्तते। यावदायूस्ता- वन्तं कालं तत्रावस्थाय 'यदा', देहरूपं 'भारं', 'भर्तुं तन्द्र- यते' धारयितुं अलसो भवति, तदानीमेव तं 'भारं', 'परास्य' परित्यज्य, 'पुनः', अपि देहोत्पत्तेः प्रागवस्थायां 'अस्तमेति' अदर्शनं गच्छति ॥

अथ दशमीमाह। ^(१०)“तद्वै त्वं ० प्राणयोनव”^(१०) इति। 'यत्' यदा, त्वं 'भुजः' भोगान्, 'करिष्यमाणः', सन् 'नव दे- वान्' नवच्छिद्रवर्तिनश्चक्षुरादीन् दीप्यमानान् पदार्थान् प्रकर्षेण चेष्टितवानसि। 'तद्वै' तदानीमेव, 'त्वं प्राणो अभवः' प्राणयति प्रकर्षेण चेष्टयतीति व्युत्पत्त्याय प्राणनामको अभूः। कीदृशस्त्वं, 'प्रजापतेः', 'महान् भोगः' अत्यन्तभोगहेतुः ॥

इति सायनाचार्य्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे यजुरा- रण्यके तृतीयप्रपाठके चतुर्दशोऽनुवाकः ॥ १४ ॥

२ x