तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके २ अनुवाकः । ३८३

ष्ठां धे॑हि । मां धे॑हि॒ मयि॑ धेहि^(१५) । ^(१६)मधु॑ त्वा मधु॒ला क॑रोतु^(१६) । ^(१७)म॒खस्य॒ शिरो॑ऽसि ^(१७) ॥ ५ ॥

यदुक्तं सूत्रकारेण । बहव आर्याः परिगृह्य हरन्त्युत्तरेण विहारमुद्धृते चोक्षिते सिकतोपोप्ते परिश्रिते निदधातीति । तदेतदार्यनयनमार्याणाञ्च बहुत्वं स्थापनदेशविशेषञ्च क्रमेण विधत्ते । “परिगृह्यायन्ति । रक्षसामपहत्यै । बहवो हरन्ति । अपचितिमेवास्मिन् दधति । उद्धृते सिकतोपोप्ते परिश्रिते निदधाति शान्त्यै ।” इति । (५ प्र० । २ अ ० । २४ म) । ‘आयन्ति’ आगच्छेयुः, आर्याणां परिग्रहेण रक्षांस्यपहतानि भवन्ति । तेषां बहुत्वेनास्मिन् द्रव्ये पूजा कृता भवति । भूमेरुद्धननेन सिकतावापेन परितस्तिरोधानकरणेन च तस्मिन् देशेऽवस्थापितस्य द्रव्यस्योपद्रवपरिहाररूपा शान्तिर्भवति ॥

कल्पः । ^(१६)मधु त्वा मधुला करोतु^(१६) इति मदन्तीभिरुपसृजतीति । हे सम्भारसमूहरूप द्रव्य ‘मधु त्वा’ पूर्वमपि मधुरं महावीरनिष्पादनयोग्यं मृद्रूपं त्वां, अयं मदन्तीसंसर्गः पुनरपि ‘मधुला’ माधुर्ययुक्तं, सौकार्य्ययुक्तं, ‘करोतु’ ॥

अनेन मन्त्रेण सार्धं मदन्तीमेलनं विधत्ते । “मदन्तीभिरुपसृजति ॥ १२ ॥ तेज एवास्मिन् दधाति ।” इति । (५ प्र० । २ अ० । २५ म) । तप्ता आपो मदन्त्यः, तन्मेलनादस्मिन् द्रव्ये तेजः सम्पादितं भवति ॥

3 C 2