तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३६२ तैत्तिरीये आरण्यके

प्रा॒णं धे॑हि। अ॒पा॒नं धे॑हि॒ व्या॒नं धे॑हि। चक्षु॑र्धेहि॒ श्रोत्रं॑ धेहि। मनो॑ धेहि॒ वाचं॑ धेहि। आ॒त्मानं॑ धेहि॒ प्रति॑-

२ अ० । २२ म) । 'ग्राम्याणां' गवादिपशूनां, 'चर्मणा', सम्भरणे सति तान् 'पशून्', 'शुचा' शोकेन रोगादिजनितेन, यो- जयेत् । तन्माभूदिति 'कृष्णाजिनेन', एव सर्वं सम्भरणीयं, कृष्णमृगस्यारण्यजत्वात् 'आरण्यानेव', पशून् महावीरजनि- तेन सन्तापेन योजयति। यस्मादारण्येष्वेव सम्भरणादारण्याः पशवः शुचा योजिताः 'तस्मात्', 'समात्रप्रजायमानानां' ग्राम्येनोत्पद्यमानानामपि, द्विविधानां 'पशूनां', मध्ये 'आर- ण्याः', एव 'पशवः', कनिष्ठाः । नहि जना गवाश्वादिषु या- वन्तमादरं तावन्तं कृष्णाजिनमृगेषु कुर्वन्ति ॥

कृष्णाजिनस्य सलोमके भागे सम्भरणं विधत्ते । "लोम- तः सम्भरति । अतो ह्यस्य मेध्यं ।" इति । (५ प्र० । २ अ० । २३ म) । 'लोमतः', लोमवति प्रदेशे सम्भरेत् । 'अतः' लोमतः प्रदेशात्, 'अस्य' कृष्णाजिनस्य, 'मेध्यं' यागयोग्यं सम्भारं, सम्पद्यते ॥

कल्पः । आयुर्धेहि प्राणं धेहीत्यश्वेनावघ्राप्येति । पाठस्तु । "(१५)आयुर्धेहि ० मां धेहि मयि धेहि"(१५) इति । हे अश्व मृदमाघ्राय यजमानस्यायुरादीन् सम्पादय । 'मां' यजमानं, 'धेहि' पोषय, अपेक्षितं धनादिकं 'मयि' यजमाने, 'धेहि' स्थापय ॥