तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके २ अनुवाकः। ३९५

अग्नेः प्रिया तनूः। यदजा। प्रिययैवैनं तनुवा सꣳसृजति। अथो तेजसा।” इति। (५प्र०।२अ०।२८म०)। अजाग्नेोः प्रजा- पतिमुखजत्वेन सोदरत्वात् प्रियत्वं। अपि चाग्नेः स्वेनैव तेजो- रूपत्वात् 'तेजसा', द्रव्यं संसृष्टं भवति ॥

द्रव्यान्तरं विधत्ते। “कृष्णाजिनस्य लोमभिः सꣳसृजति। यज्ञो वै कृष्णाजिनं। यज्ञेनैव यज्ञꣳसꣳसृजति।” ॥ १३ ॥ इति। (५प्र०।२अ०।२६म०)। अवघातप्रस्तावे यज्ञो देवेभ्योऽनिलायत कृष्णोरूपं कृत्वेत्युक्तत्वात् कृष्णाजिनस्य यज्ञत्वं तल्लोमरूपेण ‘यज्ञेनैव’, महावीरद्रव्यरूपः ‘यज्ञः’, संसृष्टो भवति ॥

महावीरनिर्माणाय देशविशेषं ब्राह्मणगततृतीयानुवाके विधत्ते। “परिश्रिते करोति। ब्रह्मवर्चमस्य परिगृह्यै।” इति। (५प्र०।३अ०।१म०)। योऽयं देशः परितः कटादि- भिरावृतः तस्मिन् ‘परिश्रिते’, महावीरं ‘करोति’ *। तदे- तद्ब्रह्मवर्चसपरिग्रहाय भवति ॥

तत्र नियमं कञ्चिद्विधत्ते। “न कुर्वन्नभिप्राण्यात्। यत् कुर्वन्नभिप्राण्यात्। प्राणाञ्च्छुचार्पयेत्। अपहाय प्राणिति। प्राणानां गोपीथाय।” (५प्र०।२अ०।३०म०) इति। सोऽयं तदानीं ‘नाभिप्राण्यात्’ तदाभिमुख्येन श्वासं न कुर्यात्। तत्करणे स्वकीयाः ‘प्राणाः’, दुःखेन योजिता भवन्ति। त- स्मात् मुखं ‘अपहाय’, परतो नीत्वा श्वासं कुर्यात्। तच्च ‘प्राणानां’, रक्षणाय भवति ॥

नियमान्तरं विधत्ते। “न प्रवर्ग्यं वादित्यं चान्तरेयात्।

---

* कुर्यादिति तै० पाठः।