तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके ३ अनुवाकः। १०३

मं महि॒ना दि॒वं । मि॒त्रो ब॑भूव स॒प्रथाः॑ । उ॒त श्रव॑सा पृथि॒वीं ॥ १ ॥ . मि॒त्रस्य॑ चर्षणी॒धृतः॑ । श्रवो॑ दे॒वस्य॑ सान॒-

यति । “अर्चिषे त्वा शोचिषे त्वेत्याह । तेज एवास्मिन् दधाति । वारुणाभीडूः । मैत्रियोपैति शान्त्यै” इति । (५ प्र० । ३ अ० । १८ म०) ॥

कल्पः । पच्यमानान् मैत्र्योपजगत्यभीमं महिना दिवमित्युत्तरया चेति* । तयोरुभयोः ऋचोः । पाठस्तु । (१)“अभीमं महिना दिवं ० द्युम्नं चित्रश्रवस्तमं”(२) इति । ‘दिवं’ दीप्यमानमिमं महावीरमभिलक्ष्य, ‘मित्रो’ देवः, ‘सप्रथाः’ विस्तारसहितो, बभूव । स्वकीयां मैत्रीं विस्तृतवान् ‘उत’ अपि च, ‘पृथिवीं’ अभिलक्ष्य, ‘श्रवसा’ कीर्त्या, ‘सप्रथा’ बभूव । अस्यां† सर्वस्यां पृथिव्यां महावीरस्य कीर्त्तिं ‘विस्तृतवान्’ इत्यर्थः । ‘दिवं’ दिवि द्युलोके इति वा व्याख्येयं । ‘चर्षणीधृतः’ मनुष्यान्मैत्र्याधारयतो ‘मित्रस्य’ देवस्य ‘सानसिं’ दानशीलं ‘श्रवः’ श्रवणं कीर्त्तिरूपं, सर्वे वदन्तीति शेषः । ‘द्युम्नं’ मित्रेण दत्तं धनं, ‘चित्रश्रवस्तमं’ अतिशयेन विचित्रकीर्त्तियुक्तं वर्त्तते ॥‡

---

* उत्तरया चेति D चिह्नितपुस्तकपाठः ।
† अस्यां इति पदं H पुस्तके नास्ति ।
‡ मन्त्रयोः फलं दर्शयति च ऽरुण इति पाठः D पुस्तकेऽतिरिक्तो वर्त्तते ।