तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके ३ अनुवाकः । १०७

पर्य्यूहामि^(८) । ^(९)गायत्रेण॑ त्वा॒ छन्द॑साङ्कृण॒द्मि । त्रैष्टु॑- भेन त्वा॒ छन्द॑साङ्कृण॒द्मि । जाग॑तेन त्वा॒ छन्द॑-

अमुष्य देवदत्तस्य पुत्रं, 'अमुं' यज्ञदत्तनामानं महावीर- रूपेणावस्थितं, 'विशा' प्रजया, 'पशुभिश्च्ब्रह्मवर्चसेन' च एतत् चितयरूपाभिः सिकताभिः 'इदं' प्रत्यक्षं यथा भवति तथा, 'पर्य्यूहामि' परितः स्थिरं करोमि ॥

मन्त्रपाठेन तदर्थस्तथैव फलतीत्येतद्दर्शयति । "इदमह- ममुमामुष्यायणं विशा पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन पर्य्यूहामीत्याह। विशैवैनं पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन पर्य्यूहति" इति । (५ प्र० । ३ अ० । २६ म०) ॥

क्षत्रियवैश्ययोर्मन्त्रप्रयोगे विशेषं दर्शयति । "विशेति राजन्यस्य ब्रूयात् । विशैवैनं पर्य्यूहति । पशुभिरिति वैश्यस्य । पशुभिरेवैनं पर्य्यूहति" इति । (५ प्र० । ३ अ० । २७ म०) । 'प- शुभिश्च्ब्रह्मवर्चसेन' इत्येतावत् क्षत्रियं प्रति परित्यजेत् । वैश्यं प्रति तु 'विशा' 'ब्रह्मवर्चसेन' इत्येतावत् परित्यजेदित्यर्थः ॥

कल्पः । अथैनान् प्रभूतेनाजापयसाङ्कृणत्ति गायत्रेण त्वा छन्दसाङ्कृणद्मि । इत्येतैस्तिसृभिस्तिरश्चैकैकं अपि वा सर्व्वैरै- कैक॑मिति । पाठस्तु । ^(९)'गायत्रेण त्वा ० कृन्धि हविः'^(९) इति । हे महावीर त्वां गायत्रीच्छन्दोदेवतारूपेणाजक्षी- रेण 'आङ्कृणद्मि' सर्व्वतः सिञ्चामि । एवं त्रैष्टुभजागतमन्त्र-

३ E