तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके ५ अनुवाकः। ४१३

त्वा म॒खाय॑ त्वा। सूर्य्य॑स्य हर॑से त्वा^(२)। ^(३)प्रा॒णाय॒ स्वाहा॑

कल्पः। यमाय त्वा मखाय त्वेति सर्व्वं परिघर्म्ममभिपूवैँ स्त्रिः प्रोक्षतीति। पाठस्तु। ^(२)“यमाय त्वा * हरसे त्वा”^(२) इति। हे घर्म्म पात्रसमूह, ‘यमाय’ नियमार्थं त्वां प्रोक्षा- मीति शेषः। तथा• ‘मखाय’ यज्ञार्थं त्वां प्रोक्षामि। ‘सूर्य्यस्य हरसे’ सूर्य्यसम्बन्धितेजोऽर्थं सूर्य्यमण्डलपर्य्यन्तं ज्वालाङ्गमार्थं त्वां प्रोक्षामि॥

यममखसूर्य्यशब्दैः सूचिताभिः प्रवर्ग्यदेवताभिः सर्व्वाभिः सम्पादितां प्रवर्ग्यसमृद्धिं दर्शयति। “यमाय त्वा मखाय त्वे- त्याह। एता वा एतस्य देवताः। ताभिरेवैनँ समर्द्धयति” इति। (५प्र०।४अ०।२म०)॥

प्रोक्षणद्रव्यं विधत्ते। “मदन्तीभिः प्रोक्षति। तेज एवा- स्मिन् दधाति” इति। १॥ (५प्र०।४अ०।३म०)। तप्ता आपो ‘मदन्त्यः ताभिः प्रोक्षणे यजमाने कान्तिः सम्पद्यते॥

तत्रानुक्रमं विधत्ते। “अभिपूव्वाँ प्रोक्षति। अभिपूव्वँमेवा- स्मिन् तेजो दधाति” इति। (५प्र०।४अ०:४म०)। ‘पूर्व्वं’ प्रथमं महावीरमभिलक्ष्य, ‘अभिपूव्वँ’ तदादिकमेव प्रोक्षेत् न तु विपर्य्ययेण। एवं सति यजमाने पितृपुत्रादिक्रमेणैव तेजः सम्पद्यते॥

आवृत्तिं विधत्ते। “त्रिः प्रोक्षति। त्र्यावृद्ध्वि यज्ञः। अथोमेध्याय” इति। (५प्र०।४अ०।५म०)। अग्निचयसाध्य-