तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके ५ अनुवाकः । ४१६

शोच॑स्व देव॒वीत॑मः । वि॒धूमम॑ग्ने अ॒रुषं॑ मि॑येध्य । सृ॒ज प्र॑शस्त दर्श॒तं⁽७⁾ । ⁽८⁾अ॒ञ्जन्ति॑ यं प्रथय॑न्तो॒ न विप्राः॑ । व॒पाव॑न्तं॒ नाग्निना॒ तप॑न्तः । पि॒तुर्न पु॒त्र उप॑सि॒ प्रेष्ठः॑ । आघ॒र्मो अ॒ग्निमृ॑त॒यन्न॑सादीत्⁽८⁾ ॥ २ ॥

कल्पः । सꣳसीदस्व महाꣵ असीति तेषु महावीरं प्रतिष्ठा- प्येति । पाठस्तु । ⁽७⁾“सꣳसीदस्व महाꣵ असि ० प्रशस्तदर्श॑तम्”⁽७⁾ इति । हे महावीर ‘सꣳसीदस्व’ अत एतेषु प्रदीप्तमुञ्चेषु सम्यगुपविश, ‘महाꣵअसि’ त्वं गुणैरधिकोऽसि, अतः ‘देव- वीतमः’ अति शयेन देवैः काम्यो भूत्वा, ‘शोचस्व’ दीप्यस्व । हे ‘मियेध्य’ मेधार्ह, ‘प्रशस्त’ उत्कृष्ट ‘अग्ने’, ‘अरुषं’ अरोषण- मनुग्रं, ‘दर्शतं’ द्रष्टुं शक्यं, शान्तं ‘धूमं’ विशेषेण, ‘सृज’ ॥ प्रौढस्य कर्मणो हेतुत्वान्महच्छब्दार्थः प्रसिद्ध इत्येतद्दर्शयति । “सꣳसीदस्व महाꣵ असीत्याह । महान् ह्येषः” इति । (५ प्र० । ४ अ० । १६ म० ) ॥

कल्पः । अञ्जन्ति यं प्रथयन्त इति स्रुवेण महावीरमनक्त्य- भिपूरयति चेति । पाठस्तु । ⁽८⁾“अञ्जन्ति यं प्रथयन्तो न विप्राः ० आघर्मो अग्निमृतयन्नसादीत्”(८) इति । ‘विप्राः’ ब्राह्मणा ऋत्विजः, ‘वपावन्तं’ मध्ये रन्ध्रयुक्तं, ‘यं’ महावीरं, ‘प्रथयन्तः’ ‘न’, प्रख्यापयन्त इव, ‘अञ्जन्ति’ घृतेनाक्तं कुर्वन्ति । कीदृशाः ‘विप्राः’ ‘अग्निना तपन्तः’ प्रज्वालयात्मानं दाहमकुर्व्वन्तः,