तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४० | तैत्तिरीये आरण्यके

ह्ममेरुन्न॑जहा॒ति । तस्यै॒षा भव॑ति^(२) । ^(३)यत्ते॑ शि॒ल्पं क॑श्यप रोच॒नाव॑त् । इ॒न्द्रि॒याव॑त्पुष्क॒लंश्चि॒त्रभा॑नु । य॒स्मि॒न् सूर्या॒ अर्पि॑ताः स॒प्त सा॒कं ॥ १ ॥ तस्मि॑न्त्राजा॑नमधि॒विश्र॑येम॒मिति॑^(३) । ^(४)ते अ॒स्मै सर्वे॑-

---

दध्यात् । 'सः' च कश्यपमेरुपर्वतः, 'न', कदाचिदपि परित्यजति मेरुस्थानमेव सर्वदा प्रकाशं करोति । 'तस्य' कश्यपस्य, प्रतिपादिका काचिदृग्विद्यते ॥

अथ तामृचं दर्शयति । ^(३)“यत्ते शिल्पं कश्यप रोचनावत् तस्मिन् राजानमधिविश्रयेममिति”^(३) इति । हे 'कश्यप', अष्टमसूर्य, 'यत्', 'ते' तव, 'शिल्पं' जगत्प्रकाशलक्षणं चित्रं कर्म, 'यस्मिन्' स्वकीये प्रकाशरूपे चित्रकर्मणि, आरोगादयः 'सप्त सूर्याः', 'साकमर्पिताः' त्वया सह स्थापिताः, 'तस्मिन्' शिल्पे प्रकाशलक्षणे, 'इमं' यजमानं, 'राजानं' दीप्तियुक्तं कृत्वा, 'अधिविश्रय' सर्वेषामुपरि विशिष्टत्वेन स्थापय । कीदृशं शिल्पं, 'रोचनावत्' प्रकाशयुक्तं, 'इन्द्रियावत्' इन्द्रियसामर्थ्ययुक्तं, 'पुष्कलं' सम्पूर्णं, 'चित्रभानु' विविधरश्मियुक्तं, इत्येषा काश्यपप्रतिपादिकाऽभिहिता ॥

कश्यपस्य शिल्पे सप्तसूर्याणामर्पितत्वं स्पष्टीकरोति । ^(४)“ते अस्मै सर्वे कश्यपाज्ज्योतिः ॰ सूर्या इत्याचार्याः”^(४) इति । 'ते' सर्वे सप्तापि सूर्याः, 'अस्मै' जगत्प्रकाशनार्थं, 'कश्यपात्', सकाशात्