तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४५० तैत्तिरीये आरण्यके

(१०)गर्भोँ दे॒वानां॑(१०)। (११)पि॒ता म॑ती॒नां(११)। (१२)पति॑:

‘देवश्रूः’ देवेषु श्रूयमाणः, ‘त्वं’ ‘देवान्’, हविःप्रदानेन ‘पाहि’ रक्ष॥

अस्य मन्त्रस्य शैशिरर्त्तुपरतां दर्शयति। “देवश्रूस्त्वं देव घर्म देवान् पाहीत्याह। शैशिरावेवास्मा ऋतू कल्पयति” इति। (५ प्र०। ६ अ०। २४ मं०)। वसन्तवाक्यवद्व्याख्येयं॥

अथ बहूनि वाक्यानि नानाविधगुणैः स्तावकान्युच्यन्ते। तत्रैकवाक्यमाह। (९)“तपोजां वाचमस्मे नियच्छ देवायुवं”(९) इति। हे महावीर ‘अस्मे’ अस्मभ्यं, ‘तपोजां’ तपस उत्पन्नां, ‘देवायुवं’ देवान् इच्छन्तीं, ‘वाचं’ मन्त्ररूपां, ‘नियच्छ’ नितरां देहि, ‘तपोजां’ इत्यनेन यज्ञयोग्या मन्त्ररूपा वाग् विवक्ष्यते॥

तस्यास्तपस्विना पुरुषेण लभ्यमानत्वादित्येतद्दर्शयति। “तपोजां वाचमस्मे नियच्छ देवायुवमित्याह। या वै मेध्या वाक्। सा तपोजाः। तामेवावरुन्धे” इति॥ ७॥ (५ प्र०। ६ अ०। २५ मं०)॥

वाक्यान्तरमाह। (१०)“गर्भो देवानां”(१०) इति। अयं महावीरः ‘देवानां’ सम्बन्धी ‘गर्भ’-रूपः देवैरपेक्षितस्य हविषोऽत्र गर्भरूपेणावस्थानात्॥

मन्त्रार्थस्य प्रसिद्धिं दर्शयति। “गर्भो देवानामित्याह। गर्भो ह्येष देवानां” इति। (५ प्र०। ६ अ०। २६ मं०)॥

वाक्यान्तरमाह। (११)“पिता मतीनां”(११) इति। देवैर्हविःप्रदानार्थं तदा तदा मन्यन्त इति मतयः प्रजास्तासां