तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके ७ अनुवाकः। ४५१

प्र॒जानां॑(१२) । (१३)म॒तिः क॒वीनां॑(१३) । (१४)सं दे॒वो दे॒वेन॑ सवि॒त्राय॑तिष्ट । सᳵ सूर्य्ये॑णारुक्त(१४) । (१५)आयु॑र्दास्त्व-

प्रजानां मातुं,* महावीरः फलदानेन पालकत्वात् 'पिता' ॥ मतिशब्देन प्रजाविवक्षां दर्शयति। "पिता मतीनामित्याह१ प्रजा वै मतयः। तासामेष एव पिता। यत् प्रवर्ग्ग्यः। तस्मादे- वमाह" इति। (५प्र०।६अ०।२७म०) ॥० वाक्यान्तरमाह। (१२)“पतिः प्रजानां”(१२) इति। अयं महावीरः पूर्वोक्तरीत्या पालकत्वात् 'प्रजानां' स्वामी ॥ अस्य वाक्यास्यार्थे प्रसिद्धं दर्शयति। "पतिः प्रजानामि- त्याह। पतिर्ह्येष प्रजानां" इति। (५प्र०।६अ०।२८म०) ॥ वाक्यान्तरमाह। (१३)“मतिः कवीनां”(१३) इति। ये कवयः शास्त्रार्थाभिज्ञाः, तेषामभिज्ञानसाधनबुद्धिरूपोऽयं महावीरः, अनेन कर्म्मण्यनुष्ठिते तेन सुकृतेन प्रजोदयात्॥ अस्मिन्नर्थे प्रसिद्धं दर्शयति। "मतिः कवीनामित्याह। ॥ ८ ॥ मतिर्ह्येष कवीनां" इति। (५प्र०।६अ०।२६म०) ॥ वाक्यान्तरमाह। (१४)“सं देवो देवेन सवित्रायतिष्ट। सᳵ सूर्य्येणारुक्त”(१४)इति। अयं महावीरः 'देवः' 'देवेन' 'सवित्रा' 'सं'युज्य, 'अयतिष्ट' यजमानमनुग्रहीतुं प्रयत्नं कृतवान्। तथा 'सूर्य्येण' 'सᳵ'युज्य, 'आरुक्त' दीप्तवान्॥

---

* अयं इति तै० पु० पाठः।