तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४५२	तैत्तिरीये आरण्यके

म॒स्मभ्यं॑ घ॒र्म॒ वर्चो॑ दा॒ अ॑सि॑^{(१५)}। ^{(१६)}पि॒ता नो॑ऽसि पि॒ता नो॑ बोध^{(१६)}। ^{(१७)}आ॒यु॒र्द्धास्त॒नू॒धाः प॑यो॒धाः। व॒र्चो॒दा व॑रिवो॒दा द्र॑विणो॒दाः॥ ४ ॥

• अत्र देवशब्दद्वयेन आदित्यमहावीरौ विवक्षिताविति दर्शयति। “सᳵ देवो देवेन॑ सविचायतिष्ठ सᳵ सूर्य्येणारुक्तेत्याह। अमुञ्चैवादित्यं प्रवर्ग्र्यञ्च सᳵ शास्ति” इति। (५ प्र०। ६ अ०। ३० म०)। सम्यक् कथयतीत्यर्थः॥

वाक्यान्तरमाह। ^{(१५)}“आयुर्दास्त्वमस्मभ्यं घर्म वर्चो दा असि”^{(१५)} इति। हे ‘घर्म’ महावीर, ‘त्वं’ ‘अस्मभ्यं’ ‘आयु’ स्तेजसोः* प्रदाता ‘असि’॥

अस्य वाक्यस्यायुःपरतां दर्शयति। “आयुर्दास्त्वमस्मभ्यं घर्म वर्चो दा असीत्याह। आशिषमेवैतामाशास्ते” इति। (५ प्र० ६ अ०। ३१ म०) ॥

वाक्यान्तरमाह। ^{(१६)}“पिता नोऽसि पिता नो बोध”^{(१६)} इति। हे महावीर ‘नः’ अस्माकं, पालकत्वात् ‘पिता’ ‘असि’। अतः ‘पिता’ जनक, एव भूत्वा ‘नः’ अस्मान्, ‘बोध’ इदं इदं कुर्व्विति सन्मार्गं बोधय॥

महावीरे प्रवृत्तस्योत्तरकर्त्तव्यताया बुध्यमानत्वात् बोधकत्वमस्यावश्यमस्तीत्येतद्दर्शयति। “पिता नोऽसि पिता नो

---

* वर्चसेः, इति तै० पु० पाठः।