तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके ८ अनुवाकः । ३८१

एहि॑ । अदि॑त॒ एहि॑ । सर॑स्व॒त्येहि॑^(२) । ^{(४)}असा॒वेहि॑ । असा॒वेहि॑ । असा॒वेहि॑^(४) ॥ १ ॥

---

मन्त्रशेषः, स्पष्टार्थत्वात् पाठ एव तस्य व्याख्यानं । यजुषा मन्त्रेण कृतिः निष्पादनं यजुष्कृतिः तत्सिद्धार्थमनेनाभि- मन्त्रणं ॥

कल्पः । पूर्व्वया द्वारोपनिष्क्रम्य त्रिरुपांशु घर्मदुघामा- ह्वयति । (२) "इड एहि अदित एहि सरस्वत्येहि"^(१) इति । इंडादीनि गोनामधेयानि तैः सम्बोध्य 'एहि' इत्याह्वयति ॥

मन्त्रतात्पर्यं दर्शयति । "इड एह्यदित एहि सरस्वत्येही- त्याह । एतानि वा अस्यै देवनामानि । देवनामैरेवैनामाह्वय- ति" इति । (५ प्र० । ७ अ० । ३ म०) । वक्ष्यमाणाङ्गानेन पुनरुक्तिं वारयितुं 'देवनामानि' इति विशिष्यते । इडादीनि देवानां प्रसिद्धानि गोनामानि मन्त्रपाठे सति तैरेवेयमाह्वता भवति ॥

कल्पः । प्रत्येत्य दोग्ध्रे निदाने इत्यादाय दक्षिणया द्वा- रोपनिष्क्रम्य त्रिरुच्चैः । असावेहि । असावेहि । असावेहीति (४ मन्त्रः) । * घर्मदुघामाह्वयतीत्यनुवर्त्तते । मनुष्ये व्यवहारार्थं सङ्केतितं गङ्गादिकं धेनुनाम 'असौ' इति शब्देन निर्द्दिश्यते हे गङ्गे समागच्छ ॥

पूर्व्वाङ्गानाङ्गावृत्तिमन्त्रं दर्शयति । "असावेह्यसावेह्य- सावेहीत्याह । एतानि वा अस्यै मनुष्यनामानि ॥ १ ॥ मनुष्य नामैरेवैनामाह्वयति" इति । (५ प्र० । ७ अ० । ४ म०) ॥