तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके ८ अनुवाकः। ४६३

त्वो॒पाव॑सृजतु। अ॒श्विभ्यां॑ प्रदा॑पय⁽७⁾। ⁽८⁾यस्ते॒ स्तन॑: श॒श॒यो यो म॑यो॒भूः। येन॒ विश्वा॑: पुष्य॑सि॒ वार्या॑णि। यो

---

मन्त्रस्य पूर्व्वभागे पूषेत्यस्य तात्पर्य्यं दर्शयति। “पूषा त्वो- पावसृजत्वित्याह। पौष्णा वै देवतया पशवः ॥ २॥ स्वयैवैनं देवतयोपावसृजति” इति। (५प्र०।७अ०।८म०)। पोषकत्वा- देवाय॑ पशूनां देवः ॥

उत्तरभागेऽश्विशब्दतात्पर्य्यं दर्शयति। “अश्विभ्यां प्रदाप- येत्याह। अश्विनौ वै देवानां भिषजौ। ताभ्यामेवास्मै भेषजं करोति” इति। (५प्र०।७अ०।६म०)। ‘अस्मै’ वत्साय, क्षीरं ‘भेषजं’ इत्येतत् प्रत्यक्षं, ‘अश्विभ्यां’ तु हविःप्रदानद्वारा ‘भेषजं’ ॥

कल्पः। यस्ते स्तनः शशय इति घर्मदुघामभिमन्त्रयत इति। पाठस्तु। ⁽८⁾“यस्ते स्तनः शशयो यो मयोभूः० सरस्वति तमिह धातवेऽकः”⁽८⁾ इति। हे धेनो ‘ते’ तव, ‘यः’ ‘स्तनः’ ‘शशयः’ शयानः स्थैर्य्येणावस्थितः, ‘यः’ च ‘स्तनः’ ‘मयोभूः’ सुखस्य भावयिता, ‘येन’ च स्तनेन, ‘विश्वाः’ सर्व्वाणि, ‘वार्याणि’ वरणीयानि* वत्सादिगशरीराणि, ‘पुष्यसि’ पुष्टानि करोषि, ‘यः’ च ‘स्तनः’ ‘रत्नधा’ रत्नवन्महार्घं क्षीरं धारयति। अत एव ‘वसुवित्’ उत्तमं वस्तु लभते। ‘यः’ च स्तनः, ‘सुदत्रः’ शोभनदानशीलः, बहुक्षीरं ददातीत्यर्थः। हे ‘सरस्वति’

---

* प्रेरणोयानि इति D चिह्नितपु० पाठः।

2 I