तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४६६ तैत्तिरीये आरण्यके

(१२) अ॒श्विभ्यां॑ पिन्वस्व । सर॑स्वत्यै पिन्वस्व । पू॒ष्णे पि॑न्वस्व । बृह॒स्पत॑ये पिन्वस्व । इन्द्रा॑य पिन्वस्व । इन्द्रा॑य पिन्वस्व⁽१२⁾ ॥ ३ ॥

बृहस्पतये पिन्वस्वेति तृष्णीयसि* दोग्ध्रे दोग्धीति । स्थूले दोहनपात्रे दुह्यादित्यर्थः† । इन्द्राय पिन्वस्व इन्द्राय पिन्वस्वेति मन्त्रशेषः । (१२ मन्त्रः) । हे धेनो अश्विसरस्वत्यादिदेवार्थं 'पिन्वस्व' हविःप्रभूतं देहि ॥

प्रभूतदाहत्वं धेनोः प्रसिद्धमित्येतद्दर्शयति । “अश्विभ्यां पिन्वस्व सरस्वत्यै पिन्वस्व पूष्णे पिन्वस्व बृहस्पतये पिन्वस्वेत्याह । एताभ्यो ह्येषा देवताभ्यः पिन्वते” इति । (५ प्र० । ७ अ० । १ । ५ म०) ॥

बृहस्पत्यादिवदिन्द्रस्य सम्बन्धमात्रेण परितोषो न भवति किन्तु हविर्भागोऽप्यस्तोत्येतद्दर्शयति । “इन्द्राय पिन्वस्वेन्द्राय पिन्वस्वेत्याह । इन्द्रमेव भागधेयेन समर्द्धयति” इति । (५ प्र० । ७ अ० । १ । ६ म०) ॥

भागाधिक्येनेन्द्रमन्त्रावृत्तिं दर्शयति । “द्विरिन्द्रायेत्याह ॥ ॥ ४ ॥ तस्मादिन्द्रो देवतानां भूयिष्ठ भाक्तमः” इति । (५ प्र० । ७ अ० । १ । ७ म०) ॥

---

* वर्षीयसि इति तै० पु० पाठः ।
† दुह्यतोत्यर्थः इति तै० पु० पाठः ।